نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 40

و قواعد اسلاميه و قوانين شرعيه و احكام دينيه كه مردم به آن محتاجند چنان كه شهر مشتمل است بر جميع انواع اجناس كه مردم به آن محتاجند . اما وصول به آن علوم و معارف و تناول آن و انتفاع از آن ممكن نيست خلق را مگر از حضرت على ع زيرا كه از من به او رسيد تا او بخلق رساند پس از من چنان كه انتقاع از مدينه و تناول اجناس كه مدينه محتويست بر آن ممكن نيست « الا كسى را كه او در در آن شهر در آيد » . همچنين انتفاع از علوم من و تناول آن ممكن نيست مگر آنكه از على بياموزد و ازو اخذ كند و تعليم گيرد . پس ثابت شد كه همهء علوم مسند به آن حضرتست و دليلى كه دلالت كند برين مدعى تفصيلا آنست كه اهم علوم و اعظم آن علم كلام است كه باعث است از ذات و صفات و افعال خداى تعالى . و ظاهرست كه كلام آن حضرت ع از خطب و غيرها مشحونست از اسرار توحيد و صفات حق و از نبوت و از قضا و قدر و احوال معاد و غير آن از مباحث علم الهى چنان كه مذكور خواهد شد . و معتزله كه يك فرقه‌اند از علماى كلام اكثر اصول ايشان ماخوذست از كلام آن حضرت در عدل و توحيد و غير آن . ديگر آنكه ايشان سند خود به و اصل بن عطا مى رسانند و و اصل شاگرد ابى هاشم بود و ابو هاشم پسر محمد بن حنفيه بود و علم و از او گرفت و محمد بن حنفيه از پدر خود حضرت امير المؤمنين . و اشاعره كه فرقهء ديگرند از متكلمين مذهب خود را از ابو الحسن اشعرى اخذ كردند و ابو الحسن اشعرى شاگرد ابو على جبائى بود و ابو على جبائى از مشايخ معتزله است و انتساب علماى اثنا عشريه [ 16 ب ] به آن حضرت ظاهرست زيرا كه ايشان دين خود را از آن حضرت و از فرزندان آن حضرت كه ائمه معصومين اند گرفتند و علماى تفسير سند به ابن عباس مى رسانند و ابن عباس علم تفسير از حضرت امير المؤمنين ع آموخت . و علم طريقت منسوب به آن حضرتست زيرا كه صوفيه همه اسناد اين علم و اين طريق به آن حضرت ميكنند . و علماى قرائت سند خود به ابن عباس و ابن مسعود و ابى بن كعب و زيد بن ثابت