نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 207

اوقات واقع شود و از گرانى طعام و ادام و مانند آن ننالد [ 79 آ ] و خوشحال باشد زيرا كه حق سبحانه و تعالى چندان عوض خواهد داد كه تمنا كند كاشكى زياده از آن خرج مى شد . دوازدهم آنكه چون از حج مراجعت كند افعال و اطوار وى بهتر باشد از آنكه پيش از حج بود زيرا كه اين دليل قبول حج است و اگر بر عكس باشد دليل باشد بر آنكه حج وى قبول نشد . بدان كه عبادت مفروضه در شريعت بسيار است و حضرت امير المؤمنين درين خطبه تخصيص كرد حج را به جهت حكمتى و نكته‌اى . بعضى گفته‌اند احتمال دارد كه سبب تخصيص آن باشد در وقتى كه حضرت امير المؤمنين على ع اين خطبه را مى فرمود موسم حج بوده باشد پس به جهت مناسبت ، تخصيص كرده باشد به حج تا آنها كه بر ايشان حج واجب بود متنبه شوند و مهيا و مستعد گردند و متوجه مكه شوند و تاخير نكنند . اما علامه شيخ ميثم بحرانى در شرح خود آورده كه حكمت در تخصيص آنست كه غرض از تكليف عباد به عبادت جذب خلق است به خالق يعنى غرض آنست كه عباد دايم در فكر ذات و صفات معبود خود بوده باشند و انعام عام منعم خود را ياد كنند و به حمد و ثناى وى مشغول باشند تا اين تذكار و تكرار سبب تجلى انوار و انكشاف اسرار گردد و موجب قرب شود به ملك غفار . و شكى نيست كه عبادت را مكانى مى بايد و هر چند مكان اشرف باشد عبادت افضل خواهد بود . و غرض از وى اكمل است . و شبهه نيست كه مكه افضل اماكن است زيرا كه منبأ بيت الحرام