نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 135

كه در قرآن واقع شد بخار آبست به جهت آنكه آن دخان از آتش نبود بلكه از تموج آب حاصل شده بود . و نيز جميع مفسران اتفاق كردند كه مراد از دخان كه در قرآن واقع شده بخار آبست و از آتش نبوده غايت ما فى الباب آنست كه بخار آب را دخان گفته باشد به جهت مشابهت صورى زيرا كه بخار و دخان در حس بصر به يكديگر مى مانند و به جهت مناسبت معنوى بحسب تكون و حصول ذات ايشان . پس برين تقدير كلام حضرت امير المؤمنين عليه الصلاة و السلام موافق قرآن باشد زيرا كه كف نيز بخار آبست كه از بسيارى حركت و تموج آب حاصل مىشود و بر روى آب بر مى آيد تا آنچه كثافت بر وى غالب است از آن كف از آب جدا نمى شود به جهت كثافت بلكه بر روى آب مى ماند و آن را در عرف كف مى خوانند و آنچه لطافت بر وى غالب است از آب جدا مىشود و بالا مى رود به جهت لطافت و آن را در عرف بخار مى نامند . پس چون مقرر شد كه كف بخار آب است و پيش ازين مقرر شده بود كه مراد از دخان كه در قرآن واقع شده است بخار است واضح شد كه اختلافى نيست در ميان قرآن و كلام حضرت ع و روايتى كه گذشت . زيرا كه مآل و ما حصل همه آنست كه آنچه از آن كف لطيف بود كه در عرف آن را بخار مى خوانند و متصاعد شد در آن فضا بامر خدا آسمانها از آن آفريده شد آنچه كثيف بود كه در عرف آن را كف مى خوانند بر روى آب ماند به جهت كثافت و متصاعد نشد و زمين از آن مخلوق شد و اللّه اعلم . و نقل كرده‌اند از كعب الاحبار كه گفت حق سبحانه و تعالى يك ياقوت سبز آفريد آن گه نظر هيبت بر وى