نداشته باشد حكم ثابت نمىگردد و برهان وجود پيدا نخواهد كرد .
( 983 / 2 ) هربرهانى به حسب واسطه به « لمّ » و « إنّ » تقسيم مىشود ؛ زيرا واسطه در اثبات گاهى عين واسطهء در ثبوت و گاهى غير از آن است .
( 984 ) برهان لمّ : هرگاه همان واسطهاى كه در ذهن علت ثبوت اكبر براى اصغر است در خارج نيز علت وجود اكبر براى اصغر باشد و در قياس وجود معلول از وجود علت اثبات گرديده باشد برهان لمّى ناميده مىشود .
( 984 / 2 ) از اين جهت اينگونه برهانرا لمّى مىگويند كه علت شخصى و خارجى حكم بطور معين شناخته مىشود ؛ مثال : مشاهده شده است كه خانهاى زير آب رفته است و گفته مىشود كه : آب خانه را فراگرفت و هرخانهاى را كه آب فراگرفته باشد ويران خواهد بود ؛ نتيجه ميدهد كه : خانه ويران گشته است .
در اين مثال علت ذهنى براى اعتقاد و تصديق به خرابى خانه فراگرفتن آب است و همين امر در خارج نيز علت خرابى خانه است .
( 985 ) برهان انّى : برهانى است كه واسطه فقط علت ذهنى بوده و علت خارجى نباشد ، و از اينجهت انّى ناميده مىشود كه وجود حكم را ثابت مىكند و علت خارجى شناخته نميشود ، و نيز از برهان - 39 -
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 624
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٦٢٤