5 - چيزهائى كه مساوى با يك چيز باشند همه باهم مساوى هستند .
6 - هرعدد زوجى قابل تقسيم به دو متساوى مىباشد .
7 - دو ضد در يكجا جمع نميشوند .
8 - يك جسم در يك زمان شاغل دو مكان نميگردد .
9 - دو جسم در يك زمان شاغل يك مكان نميگردند .
( 906 ) اين مثالها را در كتب مختلف منطق بطور پراكنده ذكر كردهاند لكن آنچه مسلّما اوّلى مىباشد همان قضيه اول است كه دو نقيض در نفى و اثبات جمع نميشوند و بقيّه مثالها جزء فطرياتند يعنى از قضايائى ميباشند كه قياس با آنها توأم است و بازگشت همگى به همان قضيه اول است زيرا عدم اجتماع نقيضين اوّلين قضيهء ضرورى و ذاتى بوده و بقيه بتوسط اين قضيه ثابت ميگردند مثلا كل از جزء بزرگتر است زيرا ممكن نيست كلّ شامل باشد و نباشد بقيّه نيز به همين قرار ميباشند .
2 - مشاهدات
( 907 ) مشاهدات قضايائى هستند كه موضوع آنها احساس گرديده و پس از حصول احساس عقل بلزوم محمول براى موضوع حكم مىكند قواى حسّيه در مشاهدات عقل را يارى ميكنند و عقل بكومك حسّ اين احكامرا صادر مينمايد و خود قوّه حسّيه حاكم و مدرك اين قضايا نيست زيرا در فلسفه ثابت شده است كه قوّه حسّى جز انفعال و تأثّر عضوى چيز ديگرى درك نميكند و حتى از وجود مؤثر خارجى بىخبر است و تنها عقل حكم مىكند كه انفعال عضوى بدون مؤثر خارجى ممكن نيست مثلا عضويكه با آتش اصابت نموده ادراك تألّم مىكند و عقل حكم