مىكند كه اين تألم از وجود آتش است و آتش سوزاننده است .
اقسام مشاهدات
( 908 ) مشاهدات بر سه قسماند :
1 - محسوسات خارجى كه حواس ظاهره آنها را درك مىكند مثل اينكه آتش سوزاننده است .
2 - محسوسات داخلى كه با آلات درونى ادراك ميشوند ، مثل آنكه هركسى از گرسنگى و سيرى و بيمارى و تندرستى خود آگاه است .
3 - چيزهائى كه بدون عضو و آلت درك ميشوند ، مثل آنكه هركسى از وجود خود و صفات نفسانى خود از قبيل علم و جهل و شجاعت و سخاوت و عشق و ارادهء خود آگاه مىباشد .
دو قسم اخير را « وجدانيات » و قسم اول را « حسّيات » مينامند .
3 - تجربيات
( 909 ) تجربيات مانند مشاهدات احكامى هستند كه عقل آنها را بكومك حس صادر مىكند و از چند جهت با مشاهدات اختلاف دارند :
( اوّل ) آنكه تجربيات محتاج به تكرار احساس ميباشند و در مشاهدات تكرار لزومى ندارد زيرا با يك مرتبه احساس مشاهده محقق ميگردد .
( دوّم ) تجربه فقط در مورد محسوسات خارجى به عمل مىآيد و محسوسات داخلى كه مدركات بلاواسطه و بدون آلتند مورد تجربه واقع نميگردند .