با خود قضيه توأم است ( قضايا قياساتها معها ) كه « فطريات » نيز ناميده ميشوند .
1 - اوليات
( 904 ) اوليات قضايائى هستند كه علت حكم همان تصور اجزاء قضيه است و خود تصور اجزاء رابطهء موضوع با محمولرا واضح نموده و از تصور آنها جزم بلزوم محمول براى موضوع حاصل ميگردد بدون آنكه احتياجى به امور خارجى بوده باشد .
اوليات علوم ضرورى و همگانى بشر هستند و اين علوم براى همه كس صريح و آشكار ميباشند ، و هرگاه كسى در اين گونه احكام متوقف بماند بواسطهء آنست كه اجزاء را بطور وضوح تصور ننموده است و تصور نشدن اجزاء يا بواسطهء نقصان غريزهء ذهنى و يا بواسطهء مشوب گرديدن ذهن به امور وهمى مىباشد آنچنانكه كودكان نقص استعداد ذهنى دارند و ذهن عوام و نادانان بمناقضات آميخته است « 1 » .
( 905 ) اوليات بيشمارند و براى مثال اين قضايا را در كتب منطق ذكر كردهاند .
1 - دو نقيض نه در نفى جمع ميشوند و نه در اثبات .
2 - ثبوت هرچيزى براى خود ضرورى و سلب هرچيزى از خود محال است .
3 - هرحادثى محتاج به سببى است كه آن را بوجود آورد .
4 - كل از جزء بزرگتر است .
هامش
( 1 ) شرح منطق اشارات ص 213 .