با آن است ، و هريك از اين سه حالت مورد تشكيل يكى از اقسام سهگانهء دليل است .
( 867 ) ( مورد اوّل ) جائى كه رابط اعم از موضوع مطلوب بوده و موضوع مطلوب از جملهء مصاديق و مندرجات در رابط باشد در اين حال براى كشف مجهول قياس تشكيل مىشود و اين قبيل مجهولاترا ميتوانيم از طريق قياس معلوم نمائيم زيرا قياس وسيلهء سرايت دادن حكم كلى بمصاديق و استخراج حكم جزئى از كلى است .
( 868 ) ( مورد دوم ) كه جاى استقراء است به عكس حالت سابق است زيرا در اينمورد رابط يعنى واسطه اخص از موضوع مجهول بوده و موضوع مطلوب شامل واسطه است و واسطه از مصاديق موضوع مجهول و مشمول آن مىباشد ، اين گونه مجهولات از طريق استقراء بدست ميآيند و استقراء استخراج حكم طبيعت كلى از مصاديق آن است .
( 869 ) ( حالت سوم ، مورد تمثيل است ) و آن در جائى است كه واسط يا رابط بين معلومات و مجهولات جزء قضاياى معلومه نبوده و نسبت بموضوع مطلوب نيز مبائنت داشته باشد و هيچيك شامل و مشمول يكديگر نباشند ليكن كلى ديگريكه شامل موضوع معلوم و مجهول است بين آنها ايجاد رابطه و مناسبت نموده باشد « 1 » زيرا تمثيل سرايت دادن حكم يكى از مصاديق كلى بمصداق ديگر آن كلى مىباشد .
تعريف استقراء
( 870 ) استقراء تتبع و ملاحظه نمودن حالات جزئيات براى
هامش
( 1 ) شرح منطق اشارات صفحه 231 .