اين قضيه كاذبست . زيرا با فرض اينكه زيد در تمام مدت عمر لباس سفيد نپوشيده و امكان قضيه به فعليت نرسيده باشد نقيض اين قضيه صادق و صحيح خواهد بود كه بگوئيم : هيچيك از چيزهائى كه در مدت حيات زيد ممكن است لباس او باشد سفيد نيست .
اين قضيه را با اصل ضميمه نموده و به اين صورت تشكيل قياس ميدهيم :
صغرى : بعضى از چيزهائى كه ممكن است سفيد باشد در يكى از زمانهاى حيات زيد لباس او خواهد بود .
كبرى : هيچيك از چيزهائى كه در مدت حيات زيد ممكن است لباس او باشد سفيد نيست .
نتيجه : بعضى از چيزهائى كه در بعضى از مدت حيات زيد لباس او مىباشد لباس او نيست و اين سلب شىء از نفس و محال است .
( 509 ) دوم رأى فارابى است . بنا بعقيدهء فارابى فعليت در عقد الوضع قضيهء ممكنه شرط نبوده و جايز است عقد الوضع و عقد الحمل هردو بطور امكان باشند بنا بعقيدهء او وقتى ميگوئيم لباس زيد ممكن است سفيد باشد معنى قضيه اين مىشود كه هرچيزى امكان ملبوسيت زيد را داشته باشد امكان سفيدى خواهد داشت ولو آنكه چنين چيزى هيچوقت ملبوس زيد نگردد .
بنابراين عقيده هيچ تفاوتى بين عقد الوضع و عقد الحمل نبوده و ممكن است محمول را بدل بموضوع نمائيم و هيچ اشكالى براى منعكس شدن قضيهء ممكنه وجود ندارد .
تشخيص اين امر كه آيا در عقد الوضع ممكنه ، امكان تنها كافى
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 384
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٣٨٤