محمول قرار داده و وجود را براى درخت ثابت كرده و بين آنها نسبتى برقرار ميسازد .
بنابراين بين قضيّهء درخت موجود است و درخت موجود نيست باعتبار خارج تناقض بين وجود و عدم استقلالى و باعتبار ذهن بين وجود رابط و عدم رابط يعنى نسبت سلبى و ايجابى مىباشد .
قسم دوم از قضايا كه در مورد هليات مركّبه تشكيل مىشود در ذهن و خارج هر دو جا تناقض بين وجود و عدم رابط تحقق پيدا مىكند .
( 420 ) سابقا توضيح داده شد كه وجود رابط يا نسبت كه وجود تبعى مىباشد مانند وجود اصلى و استقلالى در مراحل چهارگانهء خارج و ذهن و لفظ و كتابت وجود دارد و تعريفاتى كه براى تناقض آوردهاند همگى مربوط بقضيهء ذهنى و لفظى مىباشد زيرا در متن واقع تناقضى نيست و تناقض منحصرا در علوم و اعتبارات مردم است .
تعريف تناقض در قضايا
( 421 ) تناقض اختلاف بين دو قضيه از جهت سلب و ايجاب است باينكه يكى موجبه و ديگرى سالبه باشد . بطوريكه از صادق بودن هريك كذب ديگرى بحسب ذات ( بخودىخود ) لازم آيد .
چنان كه از مطالب گذشته معلوم شد تناقض حقيقى همان مقابلهء دو قضيه در سلب و ايجاب است مشروط بر آنكه سلب و ايجاب مربوط بيك قضيه و در يك نسبت بوده باشد .
براى تشخيص اينكه درواقع سلب و ايجاب بيك نسبت و يك