صورتى كه حمل متواطى شامل آنها نيست و از طرف ديگر حمل متواطى شامل حمل اولى مىشود كه از حمل شايع خارج است و اين دو حمل داراى قسمى افراد مشتركه و افراد مختصه ميباشند .
حمل اشتقاقى يا حمل ذو هو و فى هو
( 69 ) حمل اشتقاقى كه در مقابل حمل متواطى و هو هو است در جائى است كه موضوع و محمول علاوه بر مغايرت مفهومى مغايرت وجودى نيز دارند . زيرا محمولات اشتقاقى اعراض و حالات خارجى براى موضوع ميباشند و وجود عرض با وجود موضوع يا محل كه موصوف به آن عرض است مغاير مىباشد ليكن وجودشان عين ربط بوجود موضوع و تابع موضوع و در موضوع است و همان رابطه و تبعيت در وجود ملاك صدق قضيه و مصحح حمل است . مثال : وقتى ميگوئيم اين جسم سفيد است و آن جسم مستطيل است طول و سفيد عرض خارجى هستند و وجودشان قائم بجسم است و بيان حالت و چگونگى موضوع خود را مىكند .
( 69 / 2 ) حمل مشتق نسبت بموضوع خود ذو هو و اشتقاقى و نسبت بفرد خود متواطى است مثلا وقتى ميگوئيم اين جسم سفيد است اين حمل اشتقاقى مىباشد و اگر بگوئيم اين سفيدى سفيد است حمل متواطى و هو هوى خواهد بود زيرا حمل طبيعت بر فرد چنان كه گذشت قسمى از حمل متواطى مىباشد .
( 69 / 3 ) بين حمل اشتقاقى و حمل شايع عموم و خصوص مطلق است