حمل ذاتى . اولى . بالذات
( 64 ) حمل ذاتى كه اولى و بالذات نيز ناميده مىشود ، در مورد محمولى يافت مىشود كه بحسب ذات و عنوان عين موضوع باشد و يا آنكه موضوع مشتمل بر عنوان محمول باشد . يعنى مفهوم محمول عين مفهوم موضوع بوده و مغايرت آنها اعتبارى باشد و يا آنكه مفهوم محمول از مفهوم خود موضوع گرفته شده باشد و تصور محمول جزء تصور موضوع بوده باشد .
( 64 / 2 ) اين حمل را از اين جهت « ذاتى » مينامند كه محمول جزء ذات و ماهيت موضوع و يا عين ذات موضوع است و ذاتى باب ايساغوجى نام دارد و از اينجهت « اولى » گفته شده است كه ثبوت هرچيزى براى خود و يا ثبوت اجزاء هرچيزى براى خودش بر ثبوت هرچيز ديگرى برايش مقدم است و « بالذات » گفته مىشود زيرا كه ذات و ماهيت موضوع استحقاق اين حمل را دارد و ملاك ضرورت حمل در خود ذات موضوع است .
( 64 / 3 ) در حمل ذاتى هرگاه بين موضوع و محمول تفاوت اعتبارى وجود داشته باشد بطوريكه محمول ماهيت موضوع را تفصيل دهد و تشريح نمايد اين گونه حمل مفيد خواهد بود و آن حد تام است كه بحسب مفهوم و مصداق عين محدود است و مغايرت آنها از جهت تحليل و تركيب و اجمال و تفصيل مىباشد .
( 64 / 4 ) و هرگاه موضوع با محمول از هرجهت يكى بوده و