دانسته و بين آن دو تميز ندادهاند و مصنف كتاب ما در ساير كتب خود به اين نكته توجه يافته است كه قسمى از محمولات هستند كه در ذهن و خارج از موضوع جداشدنى نيستند و در عين حال لازم ماهيت هم نميباشند . مثل وجود كه از ماهيت جداشدنى نيست و ماهيت چه در ذهن ظهور پيدا كند يا در خارج همهجا قرين وجود است و بواسطهء وجود تميز و ظهور پيدا مىكند و مصحح حمل موجود بر ماهيت و واسطهء عروض موجود بر ماهيت وجود است و ماهيت در حد ذات استحقاق اين حمل را ندارد . بنابراين وجود نسبت بماهيت لازم ذهنى و خارجى مىباشد و در عين حال لازم خود ماهيت نيست بلكه علت ملازمهء آنها امر ديگريست كه از ذات و حقيقت ماهيت خارج است .
تقسيم سوم محمول : عرض بىواسطه و باواسطه
واسطه به چهار قسم تقسيم مىشود : واسطه در ثبوت . واسطه در اثبات . واسطه در عروض . واسطه در اتصاف .
( 50 ) واسطه در ثبوت : چيزيستكه علت ايجاد و تحقق عارض براى موضوع باشد مثل آتش كه واسطهء گرمى براى آب است .
واسطه در اثبات : آنست كه حد اوسط قياس واقع شود ، واسطه در اثبات گاهى واسطهء در ثبوت نيز هست و گاهى نيست زيرا حد اوسط چيزيستكه در وجود ملازم با مطلوب باشد چه علت مطلوب باشد يا معلول آن يا هردو معلول علت ديگرى باشند .
( 51 ) واسطه در عروض : آنست كه محمول اولا عارض بر چيزى شده باشد كه متحد با موضوع باشد يا در يك جا تلاقى كرده باشند و