و ارزش قضايا را از جهت درجهء ربط بين محمولات و موضوعات بيان مىكند .
( 29 / 3 ) تحليلات ثانيه نيز راجع بتركيب مادى قضايا مىباشد و تا محمولات ذاتيه و عرضيه و درجهء ضرورت و رابطهء بين موضوعات و محمولات شناخته نشده باشد و انواع حمل معلوم نگرديده باشد اين مبحث ناتمام خواهد ماند و قبل از شروع باقسام حمل بايستى اقسام محمول توضيح داده شود .
محمول ذاتى و عرضى
( 30 ) هرمحمولى را كه با موضوع خود مقايسه ميكنيم از چند صورت خارج نيست : يا محمول داخل در ذات موضوع و يا خارج از آن است . و آنكه خارج است يا از موضوع خود قابل انفكاك هست و يا نيست و هريك از آنها نشانيها و مميزاتى دارد كه از بقيه شناخته مىشود .
ذاتى و عرضى بحسب اصطلاحات مختلف و موارد متعدديكه مورد استعمال است معانى متفاوتى پيدا مىكند .
معنى اول ذاتى
( 31 ) هرمحموليكه تمام اجزاء ذات يا جزء داخل در حقيقت ذات موضوع و جزء مقوّم آن باشد و مفهوم ماهيت موضوع از آن تأليف يافته باشد بسبب مقايسه با ذات موضوع ذاتى ناميده مىشود .
مثل مفهوم حيوان و ناطق كه رويهم عين ذات انسان و هريك از آن