مقرر شدن جزيه به مفهوم خوار ساختن ذميّان نيست و معناى صاغرون در آيهء جزيه :
« حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ
« 1 »
»
( تا با فروتنى با دست خود جزيه دهند ) ، خضوع و فروتنى است . زيرا يكى از معانى واژهء « صغار » خضوع است و از همين باب بر كودك نيز صغير اطلاق مىگردد زيرا كه فرمانبردار والدين خود و بزرگترهاست . بنابراين مراد از خضوع در آيهء شريفه ، فرمانبردارى از قدرت حكومت است ؛ بگونهاى كه پرداخت جزيه نشان پايبندى و صداقت اهل ذمه نسبت به دولت اسلامى است . همانطور كه دولت نيز در مقابل متعهد است آنان را حمايت و نگهدارى كند و به عقايدشان احترام بگذارد .
در قرآن كريم ، آيهاى دال بر اينكه جهاد اسلامى براى وادار ساختن مردم به پذيرش دين است وجود ندارد .
قرآن كريم شيوهء رفتار مسلمانان با ديگران را به روشنى بيان داشته مىفرمايد :
« لا يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ إِنَّما يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ أَخْرَجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ وَ ظاهَرُوا عَلى إِخْراجِكُمْ أَنْ تَوَلَّوْهُمْ ، وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ »
« 2 »
[ اما ] خدا شما را از كسانى كه در [ كار ] دين با شما نجنگيده و شما را از ديارتان بيرون نكردهاند ، باز نمىدارد كه با آنان نيكى كنيد و با ايشان عدالت ورزيد . زيرا خداوند دادگران را دوست مىدارد .
فقط خدا شما را از دوستى با كسانى باز مىدارد كه در [ كار ] دين با شما جنگ كرده و شما را از خانههايتان بيرون رانده و در بيرون راندنتان ، همكارى كردهاند و هر كس آنان را به دوستى گيرد ، آنان همان ستمگرانند .
آخرين آيههاى نازلهء قرآن كريم نيز روابط مسلمانان با ديگران را تعيين فرموده است .
هامش
( 1 ) - توبه ( 9 ) ، آيهء 28 .
( 2 ) - ممتحنه ( 60 ) ، آيات 8 - 9 .