بنابراين چنين جنگى تنها راه برقرارى صلح و پايان دادن به سركشى و دشمنى مىباشد .
جنگ مسلمان با غير مسلمان
جنگ با غير مسلمانان ، با هدف جلوگيرى از تجاوز عليه قلمرو اسلامى ، حمايت از دعوت اسلامى و آزادى ترويج دين تشريع گرديده است . جنگى كه در قرآن كريم تشريع شده از جنبههاى آزمندى و افزون طلبى و خوار گردانيدن ضعيفان بر كنار است و غرض آن يافتن راهى سوى صلح و آرامش و پايه ريزى زندگى بر معيارهاى انصاف و دادگرى است .
جزيهاى هم كه از ملل مغلوب گرفته مىشود عوض مالى خون يا اعتقاد آنان نيست بلكه براى حمايت از اموال ، عقايد و نواميس و عزت و شرف و برخوردار ساختن آنها از حق حمايت برابر با مسلمانان است . به همين دليل در كليهء قراردادها و معاهداتى كه ميان مسلمانان و ساكنان شهرهاى مغلوب بسته مىشد ، اين حمايت اعتقادى و اقتصادى به صراحت ذكر مىگرديد . در معاهدهء خالد بن وليد با حاكم « قسّ الناطف » * آمده است : « با شما بر جزيه و امنيت پيمان مىبنديم . اگر امنيت شما را تأمين كرديم به ما جزيه بدهيد و گرنه تا هنگام تأمين آن ، از پرداخت جزيه معاف هستيد . » « 1 »
هنگامى كه بر اثر شرايط دشوار جنگى ، مسلمانان ناچار شدند كه از شهرهاى شام عقب نشينى كنند ، خالد بن وليد جزيهء اهل حمص ، ابو عبيده جزيهء اهل دمشق و ديگر فرماندهان اسلامى جزيهاى را كه از مردم آن سامان گرفته بودند باز پس دادند . از جمله سخنانى كه فرماندهان اسلامى به مردم آن شهرها گفتند اين بود : ما از شما جزيه گرفتيم كه امنيت شما را تأمين و از شما حمايت كنيم . اينك كه قدرت حمايت از شما را نداريم ، اموالتان را به شما بر مىگردانيم .
وضع قانون جزيه در اسلام با موضوع بهرهكشى و چشمداشت به اموال مغلوبان فاصلهء بسيار دارد . زيرا مقدار جزيه اندك و تنها بر جنگجويان و كسانى كه توانايى كار داشتند مقرر مىشد و بر سه قسم بود :
هامش
* - موضعى است نزديك كوفه در كنار شرقى فرات . ر . ك . دهخدا « قس الناطف » .
( 1 ) - همچنين به آنچه دربارهء جزيه در پيمان خالد بن وليد كه به موجب آن با اهل حيره صلح كرد ، نگاه كنيد به كتاب الخراج : ابو يوسف ، ص 146 ؛ و كتاب الام : شافعى ، 4 / 97 - 98 . نيز براى جزئيات جزيه خاتمهء همين كتاب را ببينيد .