و كتاب زهر البستان و نزهة الاذهان را در علم كشاورزى تأليف كرد . ابو عبد اللّه التغنرى را گاه الحاج الغرناطى و ابن حمدون الاشبيلى مىنامند .
ذكر اين شمار از متفكرين و دانشمندان اندلسى كه در عصر مرابطى در عرصههاى مختلف علم و ادب پديد آمدند و برخى از آنگونه نوابغى هستند كه تاريخ حركت فكرى و علمى اندلس را به وجود خويش زينت بخشيدهاند ، آدمى را به تأمل وا مىدارد كه آن داورى كه پيش از اين در حق مرابطين كرديم و گفتيم كه ايشان با شيوههاى واپسگرايانهء خود مانع سير حركت فكرى اندلس شدند ، چگونه توجيه مىشود ؟ آنچه در اين باره مىتوان گفت اين است كه مرابطين مانع تدريس و تحقيق مباحث كلامى و اصولى و فلسفى شدند و كتبى را كه در اين علوم نوشته شده بود ، برنمىتافتند ولى اين طرد و تعقيب بدان پايه نبود كه حركت را به كلى باز دارد ، زيرا اولا اين مباحث چون ديگر مباحث علمى و ادبى ريشه در گذشتههاى دور داشت ، ثانيا عهد مرابطين در اندلس چندان دوام نيافت و با زوال سريع آن همهء موانع و سد و بندهايى كه بر پاى انديشه نهاده بودند گشوده شد و شورش اندلس برضد حكومت مرابطين همهجا را دربرگرفت و حركت علمى و فلسفى را حياتى تازه بخشيد .
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 484
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٤٨٤