دفاع موضع گرفت . اين حادثه در اواخر سال 566 ه بود . چندى از سوى محمد بن سعد محاصرهاش كردند و اين محاصره تا محمد بن سعد زنده بود يعنى تا سال 567 ه ادامه داشت . « 1 »
ديگر از اقطاب محدثين و متصوفه در مشرق اندلس ، ابو العباس احمد بن معد بن عيسى بن وكيل التجيبى زاهد است . او را ابن الاقليشى مىگفتند ، زيرا اصل ايشان از اقليش بود و به دانيه آمده بودند . ابو العباس در آنجا زاده شد و پرورش يافت . در بلنسيه و اشبيليه و المريه درس خواند و در حديث و لغت و ادب سرآمد شد . از استادان او ابو محمد البطليوسى و ابو بكر بن العربى و ابو القاسم بن ورد و غير ايشان از اقطاب عصر بودند . در سال 532 ه به مشرق شد و حج به جاى آورد و در مكه مجاور گرديد . در اندلس و مشرق حديث مىگفت . متصوف و زاهد و اديب و شاعر بود . او را تأليفاتى است چون كتاب الكواكب و كتاب النجم من كلام سيد العرب و العجم و كتاب الغرر من كلام سيد البشر و كتاب ضياء الاولياء . ابو العباس هنگامى كه از مشرق بازمىگشت در شهر قوص از شهرهاى ناحيهء صعيد مصر به سال 551 ه / 1156 م درگذشت . « 2 »
ديگر ، محمد بن يوسف بن سعاده بود ، از مردم مرسيه و ساكن شاطبه . در فقه و حديث استادى يافت . از جمعى از اعلام زمان خود علم آموخت . از آن جمله بودند ابو على الصدفى و ابو محمد بن عتاب و ابو بكر بن العربى و غير ايشان . سپس به مشرق رفت و در اسكندريه و مكه سماع حديث كرد و به مرسيه بازگرديد . محمد بن يوسف علاوه بر تبحرش در علوم قرآن و تفسير و حديث در لغت نيز بصيرت خاص داشت و به تصوف سخت دلبسته . به قضاى مرسيه و سپس شاطبه منصوب شد و توانايى و پارسايى خويش آشكار ساخت . چون از كار قضا بپرداخت در اواخر سال 565 ه چشم از جهان بربست . « 3 »
در عصر مرابطين در لغت نيز پيشوايانى پديد آمدند ، از آن جمله بودند يكى
هامش
( 1 ) . ابن الابار ، التكمله ج 1 / شماره 200 . ابن عبد الملك ، الذيل و التكمله ، مخطوط ياد شده
( 2 ) . ابن الابار ، التكمله ج 1 / شماره 167 .
( 3 ) . ابن الابار ؛ التكمله ج 2 / شماره 1390 .