شمار تأليفات او به چهل مىرسد . چون دولت مرابطين در اندلس روى در پريشانى آورد و موحدين بر اشبيليه دست يافتند ، قاضى ابن العربى از دريا گذشته در رأس هيئتى بزرگ از علما و اعيان اشبيليه به مغرب آمد و در اوايل سال 542 ه در مراكش با خليفه عبد المؤمن ديدار كرد . عبد المؤمن تازه مراكش را گشوده بود .
قاضى ابن العربى بيعت مردم اشبيليه را اعلام نمود . چون هيئت اشبيليه به اندلس بازگرديد ، قاضى ابن العربى در راه بمرد . او را در فاس به خاك سپردند . مرگ او در ماه جمادى الآخر سال 542 ه / 1147 م بود . درخور ذكر است كه با آنكه قاضى ابن العربى پس از روى كار آمدن موحدين به آنان گراييد ولى از ستايش مرابطين و عصر آنان دريغ نمىداشت و ما پيش از اين بدان اشارت كرديم . « 1 »
از اعلام فقها در عصر مرابطى يكى ابو الوليد محمد بن احمد بن رشد جد اين خاندان بنى رشد بود . در قرطبه قاضى جماعت بود . به خصوص در فقه مالكى استادى و حذاقت داشت و در آن اثرى چند به وجود آورده است . از آن جمله است كتاب البيان و التحصيل لما فى المستخرجه من التوجيه و التعليل و كتاب المقدمات لاوائل كتاب المدونه . و مختصر كتاب المبسوط و مختصرى مشتمل بر آثار ابو جعفر الطحاوى . ابن رشد از رؤساى صاحب مكانت و نفوذ در دربار مرابطى بود و ديديم در اقناع امير المسلمين على بن يوسف ، در تبعيد مسيحيان معاهد چه نقش مهمى داشت . به سال 450 ه در قرطبه متولد شد و در ماه ذو القعدهء سال 520 ه / اواخر سال 1126 م هم در قرطبه وفات كرد . « 2 »
از مشاهير فقهاى محدث و حفاظ در اين عصر يكى هم ابو القاسم احمد بن عمر بن يوسف بن ورد التميمى از اهالى المريه است . او نيز در ادب و نحو و تاريخ عالمى توانا بود و از علم اصول و تفسير نيك آگاه بود . رياست فقه مالكى به او و همتايش ابن العربى منتهى شد . بر مسند قضاى غرناطه نشست و در آن منصب كفايت و عدل و حسن سيرت او آشكار شد . در ماه رمضان سال 540 ه / 1146 م
هامش
( 1 ) . الصله ، مخطوط ياد شده شماره 1297 . المقرى نفح الطيب ج 1 / ص 335 - 337 . و نيز. 271 oN ; dibi : seugioB snoP( 2 ) . الصله ، همان نسخه شماره 1270 .