مرسيه رسيد ، دو حادثه مهم اتفاق افتاد ، يكى در شمال شرقى اندلس و ديگرى در جنوب شرقى آن .
حادثه نخستين ، استيلاى مسيحيان بر ما بقى متصرفات مسلمانان در ثغر اعلى بود . ما مىدانيم كه مسيحيان از سال 512 ه / 1118 م كه بر سرقسطه مستولى شدند ، همواره چشم به راه فرا رسيدن فرصتى بودند كه چند شهر ديگر را كه در گوشهء دوردستى در اندلس واقع شده بود به تصرف خود درآورند . اما هزيمت ايشان در جنگ افراغه به سال 528 ه مدتى اين هوس از سرشان به در كرد . چون آتشفشان شورشها برضد مرابطين در اندلس منفجر شد و پادگانهاى مرابطين در هر شهرى كه بودند سرگرم دفاع از خود شدند و زعماى شورشيان نيز هريك به مستحكم كردن جاى پاى خود بودند ، مسيحيان ثغر اعلى دريافتند كه براى تحقق نقشههاى ديرينشان فرصت مناسب فرا رسيده است . اين شهرها عبارت بودند از لارده و افراغه و مكننسه ( مكناسه ) سپس ثغر طرطوشه واقع در مصب رود ابرو . همهء اينها در حدود امارت برشلونه بودند . طرطوشه اولين شهرى بود كه به دست مسيحيان افتاد . اين شهر در اواخر ايامى كه در دست مسلمانان بود پايگاه مهم مجاهدان و جنگجويانى بود كه از راه دريا سواحل امم مجاور مسيحى را مورد حمله قرار مىدادند . پاپ ائو گنيوس سوم فرمان داد براى فتح آن يك جنگ صليبى ترتيب دهند .
سپاهيان مسيحى از آراگونيها و مردم قطلونيه و پيزا و جنووا و شواليههاى معبد به سردارى كنت رامون برنگر امير برشلونه گرد آمدند و گرداگرد طرطوشه را از دريا و خشكى محاصره كردند . مسلمانان در نهايت قدرت از شهر دفاع كردند و چهل روز جنگ را پاى داشتند باشد كه از بلنسيه يا جاى ديگر برايشان مدد رسد و چون مأيوس شدند در اواخر سال 1148 م / شانزدهم شعبان سال 543 ه به ناچار شهر را به صلح تسليم كردند بدان شرط كه املاك و مساجدشان از تعرض مصون باشد . البته پيش از سى يا چهل سال نتوانستند مساجد را حفظ كنند . پس از طرطوشه نيروهاى متحد مسيحيان به فرماندهى كنت رامون برنگر به لارده حمله كردند .
مسلم بود كه پس از سقوط طرطوشه لارده نمىتوانست مدت زيادى مقاومت كند و در بيست و چهارم اكتبر سال 1149 م / 544 ه به دست مهاجمان افتاد . والى
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 385
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٣٨٥