اين بيعت در روز سوم رمضان سال 350 ه / اكتبر سال 961 م انجام گرفت . حكم در روز بيعت قريب به چهل و هشت سال از عمرش گذشته بود . او در ماه جمادى الاخر سال 302 ه / 915 م در قرطبه متولد شده بود . مادرش كنيز ام ولد بود و مهرجان نام داشت . مراسم اخذ بيعت براى خليفهء جديد در قصر الزهراء انجام شد . حكم در ايوان زرين ميانين بر تخت نشست . برادران و وزيران و رجال دولت و بزرگان غلامان صقلابى در دو سوى او قرار گرفتند . سپس خواص رجال و خدمه و سرداران سپاه ايستادند هريك برحسب مرتبه در جاى خويش . در جانب شرقى و غربى ايوان و در رواقها نگهبانان و سواران موكب ، و طبقات سپاهيان آن سوى باب السده در صفوف به هم پيوسته تا دروازه شهر قرار گرفتند . چون مراسم بيعت به پايان رسيد همه بازگشتند مگر برادران و وزرا و خواص . اينان در قصر درنگ كردند تا پيكر خليفهء درگذشته را به قصر قرطبه برند و در آنجا در مقبرهء قصر به خاك بسپارند « 2 » .
حكم وقتى به خلافت نشست در امور كشوردارى تازهكار نبود . در حيات پدر و از سوى او به انجام كارهاى گران و امور خطير نامزد مىشد ، ازاينرو هنگامى زمام امور اندلس را به دست گرفت كه ديگر كمال يافته و پخته و آگاه بود .
حكم نخست به امر گسترش مسجد جامع نظر كرد و روز بعد از جلوس فرمان آغاز آن صادر شد ، زيرا مسجد جامع موجود ديگر گنجايش آن همه نمازگزار را نداشت . مقرر شد از ناحيهء شرقى به طول مسجد از جنوب به شمال تا صحن ، مسجد را گسترش دهند . مساحت مقدارى كه اضافه مىشد به اندازهء مساحت همهء مسجد بود و بدين طريق حجم مسجد مضاعف گرديد . حكم براى مسجد سومين محراب را هم بنا كرد . گسترش بناى مسجد چهار سال مدت گرفت . براى مسجد گنبدى زيبا از فسيفساء كه قيصر قسطنطينيه مقدار زيادى براى او فرستاده بود ، برآورد . براى كار گذاشتن فسيفساها استادى چيرهدست نيز به قرطبه فرستاد . حكم مقصورهء تازهاى با گنبدى به شيوه گنبدهاى بيزانطى بنا كرد . در كنار مسجد مكانى براى صدقات و جايى براى واعظان و كارگزاران مسجد بساخت . در بناى امروزى مسجد جامع قرطبه آن قسمت كه حكم افزوده است ميان بخش قديمى كه عبد الرحمان الداخل و عبد الرحمان اوسط
هامش
( 2 ) . ابن الخطيب ، الاحاطة فى اخبار غرناطه ( قاهره سال 1956 ) ، ج / ص 487 . ابن الابار ، الحلة السيراء ، ص 102 .