در مدينة الزهراء مأمور كرده است ، ولى باوجود كوشش مداوم مراكز باستانشناسى كه اين قبيل كارها را زير نظر دارند اين كاوشها نه ادامه داشته و نه وسيع بوده است . در عين حال باستانشناسان اسپانيا توانستهاند بسيارى از رازها را بگشايند و جاى برخى كاخها را بشناسند و از شكوه و عظمت آنها پرده برگيرند .
براى من ديدار از ويرانههاى الزهراء به هنگام سفر به پايتخت قديم خلافت اسلامى در اسپانيا بارها ميسر شده « 18 » . اين خرابهها در هفت ميلى مغرب قرطبه است در شمال رود وادى الكبير . با رود دو ميل فاصله دارد ، در دامنهء كوهى صخرهاى و صعب العبور . مىگويند دير مشهور سن خرنيمو
ominoreJ naS
با مصالح قصر الزهراء ساخته شده است . اين منطقهاى كه خرابههاى الزهراء در آنجاست قرطبهء قديم يا
ajeiv al abodroC
ناميده مىشود .
حفريات باستانشناسى كه علماى اسپانيا از سال 1910 م آغاز كردهاند در منطقهء وسيعى به طول 1518 متر از مشرق به مغرب و به عرض 745 متر از شمال به جنوب گسترده است . سراسر اين منطقه هنوز بهطور كامل حفارى نشده است ، ولى آنچه از زير خاك بيرون آوردهشده از ديوارهاى ستبر و نقوش وزينتهايى كه هنوز بر روى آنها باقى است بخصوص نقشها و تصويرهايى كه از صدها قطعهء مرمر رنگين و زراندود يافته شده براى درك هندسهء اين شهر عظيم و استوارى و فخامت كاخهاى آن كافى است .
ويرانههاى مدينة الزهراء بهطور كلى از بالاى تپه به پايين ، شامل سه مجموعه است . مجموعهء اول شامل مكان قصر خلافت و مقام خاص خليفه است . مجموعهء دوم چنان كه برمىآيد شامل سرايهاى حواشى و نگهبانان خاص بوده است و مجموعهء سوم كه در پايين تپه قرار دارد و تا حدودى بر زمينى هموار گسترده است شامل چهار سالن بزرگ و بلند است كه امروز آن را بازسازى كردهاند و چنان مىنمايد كه اين تالار عظيم مخصوص استقبال ملوك و سفراى بزرگ بوده است .
كشف اين تالار بزرگ كه تا امروز بزرگترين بخشى است كه از شهر الزهراء بيرون آمده در سال 1944 پايان يافت . سپس قسمتهاى فروريخته و تزيينات آن از زير خاك بيرون آمد و باستانشناسان اسپانيا از چند سال پيش در تلاشند و ستونها را برپا
هامش
( 18 ) . مؤلف آخرين بار در ژانويهء سال 1960 از ويرانههاى مدينة الزهراء ديدار كرده است .