مثله مىكرد و جلو سگان مىانداخت . حتى گورهاى خلفاى اموى را شكافت و استخوانهاى پوسيدهء ايشان را بيرون آورد . بهطور كلى هيچ نوعى از عقوبت نبود مگر آنكه بنى اميه را به دست آن سپرد « 2 » .
اينك اين سؤال پيش مىآيد كه « السفاح » ( خونريز ) لقب چه كسى بود . آيا لقب ابو العباس عبد اللّه بن محمد نخستين خلفاى بنى عباس بود ، يا لقب عم او عبد اللّه ابن على ؟ در اين باب روايات اسلامى را اختلاف است . بيشتر مورخان مسلمان مثل طبرى و ابن اثير و ابن خلكان و ابن خلدون « 3 » مىگويند « السفاح » همان ابو العباس عبد اللّه ابن محمد نخستين خلفاى عباسى است . طبرى و ابن اثير نيز از چگونگى ملقب شدن او به اين لقب حكايتى دارند كه او خود ، خود را « السفاح » لقب داد . و آن به هنگامى بود كه خطابهء اول خود را پس از بيعت با او به خلافت ، در مسجد كوفه ايراد كرد و در پايان آن خطاب به مردم گفت : « من سفاح ( خونريز ) هستم ، اينك خود را براى كشته شدن آماده كنيد . » « 4 » ولى روايات ديگرى هم هست ، از جمله روايت قديمى صاحب اخبار مجموعة فى فتح الاندلس « 5 » كه مىگويد السفاح لقب ابو العباس نبود بلكه السفاح لقبى بود كه بر عبد اللّه بن على اطلاق مىشد . البته با خونى كه عبد اللّه بن على از بنى اميه بر زمين ريخت اين لقب براى او مناسبتر مىنمايد . ولى اين تعقيب خونآلود به فرمان چه كسى جز ابو العباس بود ؟ او بود كه تعقيب و دستگيرى بنى اميه را تأكيد مىكرد و نخستين كسى كه از ثمرهء آن بهره گرفت و مرده ريگ مقتولان را تصاحب كرد جز ابو العباس كس ديگر نبود . عبد اللّه بن على تنها مجرى دستور او بود .
بنابراين ابو العباس از هركس ديگر سزاوارتر بود كه سفاح لقب گيرد . از سوى ديگر جماعتى كثير از مورخان « السفاح » را به او اختصاص دادهاند « 6 » .
تعقيب و كشتار بنى اميه اين خاندان را چونان درختى از ريشه برنكند .
هامش
( 2 ) . رجوع كنيد به ابن الاثير ، الكامل ، ج 1 / ص 161 . ابن خلدون ، العبر ، ج 3 / ص 132 و 133 .
( 3 ) . رجوع كنيد به طبرى ، ج 9 / ص 123 . ابن خلكان در الوفيات ، ج 1 / ص 354 . ابن اثير در الكامل ، ج 5 / ص 145 و 155 و ابن خلدون در العبر ، ج 3 / ص 128 ، 131 و 173 .
( 4 ) . طبرى ، ج 9 / ص 132 . ابن الاثير در الكامل ، ج 5 / ص 155 .
( 5 ) . اخبار مجموعه ، ص 48 . نيز الامامه و السياسه ، ج 2 / ص 148 .
( 6 ) . در اين مرا مقالهاى است در سقوط دولت اموى كه در شمارهء اغسطس ( اوت ) سال 1934 مجلهء الهلال چاپ شده است .