سازش پيشاپيش ، وجود ندارد ؛ پس از كجا بدانيم با انجام دادن آن كار ، نشان دادن راستگو بودن او را آهنگ كرده است .
خواهيم گفت : هرچند در سخن گفتن سازش پيشاپيش هست ، اما در كردار هم به مانند گفتار ، همان سازش پيشاپيش موجود است ؛ و آن خواستار شدن كار ويژهاى ، بر روى ويژهاى است ، كه بر آن گونه خواستارش شده است . پس در كردار هم چيزى به مانند سازش كردن بر گواهى دادن به راستگو بودنش موجود است ؛ زيرا در گواه هيچ جدائى ميان اين نيست كه با گفتار ، راستگو بودن كسى را بنمايانند ، يا با انجام دادن كارى كه او خواستار شده است ، بر راست گفتنش گواهى دهند ، و آن هنگامى است ، كه آن كار از روش گذران هميشگى خودش بيرون باشد ، و خردمندان ميان گفتار و كردار جدائى نمىبينند .
پس اگر بگويند : هريك از ما هنگامى كه با انجام دادن كارى ، به راست گفتن كسى گواهى مىدهد ، همه آشكار مىدانند او چه چيزى را آهنگ كرده است ؛ و پس از آن كه كسى ادعاى چيزى كرد و او در همان هنگام با انجامدادن كارش راستگو بودن او را نماياند ، مىدانند به راستگو بودنش گواهى داده است . اما موجود بلاآغاز برتر از همه ، چنين نيست ؛ زيرا هيچكس آشكار نمىداند او چه چيزى را آهنگ كرده است .
گفته خواهد شد : گاهى مىشود ، كسى برابر با ادعا كردن ديگرى ، با گفتن سخنى يا با انجام دادن كارى كه بر روى ويژهاى ، از او درخواست شده است راست گو بودن ادعاكننده را بنماياند ، و ما هم بدانيم راستگو بودن او را نشان داده است ، و اگر راستگو بودنش را نشان نداده باشد كار بدى كرده است ؛ و از اين همه بدانيم او راستگو نشان دادن ادعاكننده را آهنگ كرده است ؛ پس در اينباره موجود بلاآغاز هم ، با ديگران برابر است .
پس اگر بگويند : چرا روا نباشد خداوند كارى را كه روش پيوسته و هميشگى جهان را از هم بگسلد ، براى نيكو بودنش انجام بدهد ، نه براى راستگو نشان دادن كسى كه مىگويد ، پيمبر هستم . پس شما نمىتوانيد از اين پرسش
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 695
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٩٥