داريم ، و آن بر اينگونه است ، كه خودمان آن را برگزيده باشيم ، و انجام دادن از روى برگزيدن آن ، اگرچه به پاداشگيرندگان ، ويژگى دارد ، و شكنجهشوندگان و جز آنان ، كه براى سنجيدن كارهايشان درنگ مىكنند ، از آنچه همهء مسلمانان بر آن گرد آمدهاند ، مىدانيم ، همه در اين برابرند ، كه هيچيك آنان از روى گزينش خود كار نمىكنند ؛ زيرا هيچكس از مسلمانان ميان آنها جدائى نيفكنده است .
بالاتر از آن ، قرآن مىرساند ، كه مردم جهان پسين از راه گزينش خود كار مىكنند ؛ زيرا خداوند ، فرموده است ، آنان مىخورند و مىنوشند و كارهائى انجام مىدهند ؛ پس كارها را به خودشان وابسته گردانيده است ؛ و مىبايست ، به خواستارى و گزينش خود كار انجام دهند . و فرموده است ، ميوههائى را برمىگزينند ؛ و اين آيه در همان كه ما گفتيم آشكار است .
اكنون كه با آنچه گذشت ، دانسته شد ، مردم جهان پسين ، به برگزينش خود ، كار مىكنند ، و روا ندانستيم ، به دست باز داشتن از كار بد تكليف داده شوند ، و نيز مىدانيم ، كار بد ، از ايشان سر نمىزند ، پس بايد سر نزدن كار بد ، براى اين باشد كه ناگزير از آنند ، به اينكه خداوند برتر از همه ، آنان را آگاه مىگرداند ، اگر بخواهند ، كار بد انجام بدهند ، از آن جلوگيرى مىشوند ؛ و اين استوارترين راهى است ، كه ناگزير بودن در كار ، از آن به بار مىآيد .
و مىشود ، ناگزير شدن آنان به انجام ندادن كار بد ، از اين راه باشد ، كه خداوند برتر از همهچيز ، آنان را بياگاهاند ، كه با انجام دادن كارهاى خوب ، برابر با خواستههاى آنان ، از انجام دادن كار بد بىنياز مىگردند ، و به خوشىها مىرسند ؛ بازيانى كه در كار بد موجود است ؛ پس از اين راه ناگزير مىشوند ، كار بد نكنند . و سر نزدن كار بد از آنان ، با هستى بلا آغاز كه كار بد ، براى بد بودنش از او سر نمىزند ، از اينروى ناهمسان است ، كه روا نيست ، او كه از همه برتر است ، از كار خود سود يا زيانى ببرد ؛ و به ناچارى انجام دادن هيچ كارى ، در او كه از همه برتر است ، تصور شدنى نمىباشد .
و از اينكه مردم بهشت ، در كار بد ، زيان تصور مىكنند ، اندوهناك شدن و
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 633
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٣٣