چپ درى است و اين در تنها درى است كه به اندرون راه دارد . اين نوع درها را « در خلوت » مىگويند .
نارنجستان عبارت از باغى دراز و زمستانى است كه در آن درختهاى نارنج بسيار پروردهاند و نهر آب صافى در مجرايى از مرمر آرامآرام از ميان آن مىگذرد . برابر ديوار مقابل طاقچههايى است كه هر وقت شاه در اين نزديكىها غذا بخورد كبابچىباشى شاه در آنجا كبابهايى لذيذ جهت او تهيه مىنمايد .
شمس العماره بلندترين اين عمارات بهشمار مىآيد و در آن قسمت بالا دو برج مربع دارد و سه طبقه است و در روى هر يك از اين برجها غرفهاى است و در ميان آنها چيزى شبيه به ناقوس مجزا ساختهاند كه ساعتى بر آن نصب است .
اطاقهاى شمس العماره مخصوص اهل حرم است و ايشان از اندرون از دالانهايى كه هيچكس نبايد در آنها باشد در ميان ديوارهاى بلند به اينجا مىآيند و در پشت پنجرههاى محفوظ مىنشينند و از بالاى آن باغ گلستان را از طرفى و خيابان پرجمعيت ناصريه را از طرفى ديگر ديدهبانى مىكنند . يك در بازار نيز در مقابل آن باز مىشود و از بالاى آن حتى مىتوان اطراف طهران را هم تماشا كرد .
عمارت بادگير را به اين جهت به اين اسم خواندهاند كه چهار بادگير در چهار طرف آن به شكل برج درست كردهاند . سمت چپ آن قوشخانه است كه حاليه متروك افتاده و سمت راست آن زينخانه است كه پر از زين و يراقهاى مغرق است و آنها را تا سقف بر روىهم چيدهاند .
نماى جلوى آن كه عريض است و پنجرههاى شيشهاى دارد متوجه باغ گلستان است ولى پلهكان مرمر آن كه از آنجا بايد به اطاقها راه يافت در داخل حياطى است كه در آن در طرف راست عمارت قرار گرفته .
در انتهاى همين حياط كارخانههاى الماس تراشى سلطنتى قرار دارد و من در آنجا قطعات ناهموار الماس زردى را كه از كاپ مىآورند و در همين سفر اخير در اروپا خريده شده بود در دست الماس تراشان ديدم .
تقسيمات اين عمارات تقريبا در همه به يكشكل است . همه تالارى دارند و اطاق هايى كوچكتر . بههمين وضع زينت داخلى آنها هم به يكديگر شبيه است و در ميان آنها
سه سال در دربار ايران ( فارسى ) — صفحة 114
مساهمون: عباس إقبال آشتياني
ص١١٤