اخلاقى تحت مطالعه مىآورد ومىگويد كه فيلسوف حقيقي كسى است كه از لذاتي كه مايهء خسران عقل واخلاق است احتراز جويد وعلم وعدل را كه سبب لذت واقعي بعد از مرگ است بر لذايذ جسماني ترجيح نهد ، ليكن اختيار اين سيرت مستلزم آن نيست كه مرد شيوهء مرتاضان هند را در سوختن جسد وافكندن خود بر آتش سوزان ، يا سيرهء مانويه را در ترك جماع وگرسنه وتشنه وپليد نگاهداشتن خود ، يا روش نصارى را در رهبانيت وانزواى در صوامع ، يا طريقهء جمعى از مسلمين را در اعتكاف در مساجد وترك مكاسب واقتصار بر كم خوراكى ودرشت پوشاكى اختيار كند واز لذات فعلى چشم بپوشد ، بلكه بايد به ديدهء عقل در لذايذ ببيند وآنها را پيشه كند كه به عواقبى مولم وتبعاتى وخيم نكشد .
مرتاض ناسك به عقيدهء رازي با نفس خود ظالم است وراهى مىرود كه با سيره واخلاق اسلاف سازش ندارد ، چه اسلاف گفتهاند كه فلسفه تشبه به خداوند عز وجل است تا آنجا كه ممكن شود ، وآن نسبت به نفس عادل ورحيم بودن است . فيلسوف واقعي بايد سيرتى برگزيند كه از زهد وريا دور ، واز تعيش وتفنن برى باشد ودر هيچ يك از دو ورطهء افراط وتفريط نيفتد .
در بيان مسأله رياضت وتزهد رازي داخل در بحث مسألهاى مىشود كه از قديم محل نزاع حكما بوده وآن مسأله رساندن ألم ودرد است به موجودات ذي حس ، از قبيل كشتن آنها به شكار يا استفاده از آنها در باركشى وسواري وغيره .
رازي بر خلاف بعضي از حكماى سلف ، مثل فلوطرخس ( پلوتارك ) وفرفوريوس « 30 » ، آزار رساندن به حيوانات وقتل را در مورد ضرورت
و
هامش
( 30 )Prophyry