كه غرض أو از اين « ملحد » ، همان أبو بكر محمد بن زكريا حكيم وطبيب مشهور است كه معاصر وهمشهرى أبو حاتم بوده است . يكى اينكه أبو حاتم تصريح مىكند كه خصم أو از أعاظم اطباى زمان است كه به « قدماي خمسه » يعنى خالق ونفس ومادة وزمان ومكان عقيدة داشته ، وديگر اينكه حميد الدين كرمانى گفتار أول كتاب الأقوال الذهبية خود را چنين آغاز مىكند :
گفتار أول در آنچه ميان أبو حاتم رازي وابن زكرياء رازي متطبب دربارهء نبوت وامامت روى داد ، وپاسخ آنچه را كه أبو حاتم در جواب ابن زكرياء اهمال كرده است . « 123 »
كرمانى كه دو قرن پس از محمد بن زكريا مىزيسته ، از بزرگان دعاة اسماعيليه بوده ، وأو را « حجة العراقين » مىگفتند . غرض أو اين بوده كه كار أبو حاتم را تكميل وتتميم كند وبا كتاب أو ارزش كار أبو حاتم به هيچ وجه كاسته نمىشود ، چه كرمانى به بلندى پايهء أبو حاتم در فضل معترف بوده ودر آغاز كتاب راحة العقل خود كه آن را در سال 411 تأليف كرده ، تصريح مىكند كه پيش از اينكه أهل دعوت كتاب أو را بخوانند ، بايد به مطالعه كتب شيوخ دعوت ، مانند أبو حاتم رازي ومحمد بن أحمد النخشبى ( النسفي ) ، وأبو يعقوب السجزي ( السجستاني ) بپردازند . « 124 »
اگر دلايل ابن راوندى را با دلايل محمد بن زكريا در كافى بودن عقل مقايسه كنيم ، مىبينيم هر دو به يك روش استدلال مىكنند ، وآن استمداد از عقل وپشتيبانى به عقل است .
ابن راوندى مىگويد كه عقل بزرگترين نعمت براي بندگان خداوند است كه با آن خدا ونعمتهاى أو را مىتوان شناخت ، وبه خاطر آن امر
و
هامش
( 123 ) رسائل فلسفية ، ص 213
( 124 ) راحة العقل ، ص 22