چاپ شده ، وترجمهء عربى آن در كتاب من تاريخ الالحاد في الاسلام ( ص 75 - 188 ) به وسيله عبد الرحمن بدوي صورت گرفته است . « 116 »
اما أبو حاتم رازي كه در لسان الميزان نام أو أحمد بن حمدان بن أحمد الورسامى آمده ، « 117 » از داعيان مشهور اسماعيليه است . ابن النديم أو را به عنوان « أبو حاتم الورسنانى » ذكر مىكند ، « 118 » وعبد الجليل قزوينى رازي مىگويد كه أو در رى وطبرستان شهرتى وقوتى تمام يافته است ، وأو را « منعم » مىخواندند . « 119 » أو با قدرت ونفوذ كلام خود توانسته بود أسفار بن شيرويه ، وهمچنين مرداويج بن زيار را به سوى مذهب اسماعيليه متمايل سازد . أو آثار فراوانى از خود به يادگار گذاشت ، كه مهمترين آنها عبارتست از كتاب الزينة ، كتاب الاصلاح ، اعلام النبوة ، وكتاب الجامع . « 120 »
أبو حاتم رازي كتاب اعلام النبوة خود را در مناظره با مردى كه أو را به عنوان « ملحد » ذكر مىكند با مسأله نبوت چنين آغاز مىكند :
آنچه كه ميان من وملحد واقع شده ، اينست كه وى با من در امر نبوت مباحثه ومناظره كرد ، وسخنى گفت مانند آنچه از اين پيش ياد كرديم .
أو گفت : از كجا شما واجب دانستيد كه خدا قومي را به نبوت اختصاص دهد وقومي ديگر را از اين فضيلت محروم سازد وكساني را كه اختصاص به نبوت داد بر مردم برترى نهد وراهنماى خلق كند ومردم را بآنان نيازمند سازد وپارهاى را تحريك وتهييج بعداوت پارهاى ديگر كند وآتش كينه ودشمنى ميان آنان بر افروزد تا بدين طريق بهلاك رسند ونابود گردند !
هامش
( 116 ) نگارنده ( مهدى محقق ) سه مقاله تحت عنوان « ابن راوندى » نوشته ، كه در شمارههاى بهمن واسفند 1337 وفروردين 1338 در مجله يغما چاپ شده است .
( 117 ) نقل از مقدمهء كتاب الزينة ، ص 26
( 118 ) الفهرست ، ص 266
( 119 ) كتاب النقض ، ص 330
( 120 )Ismaili Literature , P . 42