محلَّه بسازد و آن بناى خود را پستتر از ذمّى بسازد باز نمىتوان خانه ء ذمى را خراب كرد و هر گاه خانه ء ذمّى بلندتر باشد در جايى كه جائز است و خراب شود بعد نمىتواند به طريق اوّل بسازد بلكه بايد پستتر بسازد ، امّا هر گاه بناى عالى او از قديم شكسته شود و خراب نشود و بخواهد آن را مرمّت نمايد منع نمىتوان كرد .
و ظاهر آن است كه تخصيص داشته باشد حكم به صورتى كه اصل بنا بلندتر باشد ، امّا هر گاه زمين خانه ء ذمّى مرتفع باشد و اصل بناى او كوتاه تر باشد منع نمىتوان كرد اگر چه مجموع با هم بلندتر از خانه ء مسلم شود وجمعى قائل به منع شده اند .
وامّا جايز نيست كه هيچ بناى ذمّى از هيچ بناى مسلم بلندتر باشد ، حتى اين كه اگر ديوارهاى خانه ء مسلم بسيار بلند باشد و در اندرون آن ومحاط عليه ديوار بعضى بناهاى پست باشد [ آيا ] بايد خانه ء ذمى پستتر از مجموع بناها كه در داخل هست [ باشد ] يا همين قدر كه مشرف بر خانه ء مسلمى نيست وديوارهاى خانه ء مسلم بلندتر است كافى است ، تصريحى از احدى از فقهاء بر نخورده ام واطلاق كلمات ايشان مقتضى اوّل است و ليكن اين بسيار مشكل است چه هيچ خانه ء مسلمى نيست كه در محاط عليه ديوار آن بعضى بناهاى بسيار پست نباشد و اولى آن است كه او را راضى نمايند كه چنين بنايى نسازد و هر گاه ذمّى بنايى احداث نمود تخريب آن لازم است و ليكن ظاهر آن است كه بايد امر تخريب آن از نائب امام عليه السلام صادر شود ، و با تعذّر نائب امام عدول مسلمين ، و هر كس خودسر بى صدور حكم مجتهد در خصوص وقايع خاصّه [ بخواهد عمل كند ] جواز آن معلوم نيست . والله العالم .
( 338 )
س 2 : آيا اهل ذمّه كه اظهار عداوت وعناد با مسلمين نمايد و در مقام دعوى ومعارضه دين ومذهب مسلم را سبّ نمايد يا آن كه خمر را علانيه
رسائل ومسائل ( فارسي ) — صفحة 220
مساهمون: ملا أحمد النراقي
ص٢٢٠