اعراب :
فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ
: در اينجا « انى » در محل نصب و حال براى « يؤفكون » مىباشد و تقديرش « منكرين يؤفكون » است و ممكن است مصدر باشد و تقدير كلام چنين شود « اى افك يؤفكون » .
يُتَخَطَّفُ النَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ
: جمله حاليه مىباشد .
مقصود :
سپس خداوند پيامبر ( ص ) و مؤمنين را - از ايمان مشركين به باطل ( بتها ) با اينكه خود معترفند « اللَّه » خالق و آفريننده جهان است - بتعجب وا داشته چنين ميفرمايد :
وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ
: و اگر بپرسى تو اى محمد ( ص ) از اين بتپرستان كه :
مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
: چه كسى آسمانها و زمين را آفريده و آنها را - با آنچه كه از عجائب مخلوقات در آنها است - از عدم و نيستى بهستى در آورده .
وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ
: مطيع و رام گردانيده آفتاب و ماه را كه در مدار خود بدون هيچ تخلفى ميگردند - و مردم را از خود بهرمند ميسازند .
لَيَقُولُنَّ اللَّهُ
: البته در جواب ميگويند « اللَّه » است كه عالم را چنين قرار داده زيرا آنان - از دانشمندان خود شنيده و خود - معتقدند كه اين جهان حادث بوده و خالقى او را بوجود آورده است .
فَأَنَّى يُؤْفَكُونَ
: پس كجا برميگردند و از عبادت من خوددارى نموده به - بتهايى كه سنگى بيش نيست و نفع يا ضررى نتواند برساند ، عبادت ميكنند .
اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ يَقْدِرُ لَهُ
: خداوند است كه روزى را گشاده ميگرداند براى هر كس كه بخواهد از بندگان خود و يا تنگ ميگيرد برايش و به مقدار آنچه را كه مصلحت او است به او روزى ميدهد - تا بزندگى خويش ادامه دهد - و اينكه در باره هجرت مسلمانان خداوند تنها « روزى و قوت » را مورد بحث قرار داده براى آنكه تهيه روزى و قوت عيالات آنان را از هجرت بمدينه باز ندارد .