ايشان در زمين مىكارند و يا مىكنند از عبادت و غسل و وضو و غير اينها حرام و باطل خواهد شد زيرا كه اجماعى اماميّه است كه مأخوذ به معامله فاسد ، حرام است .
پس اگر بذر از رعيّت باشد هم چنان كه در ولايت خمسه « 1 » مجموع حاصل از او است و به ارباب ، حبّهء [ اى ] نمىرسد بلكه اجرت زمين بايد از رعيّت بگيرد و اجرت نيز پول است نه گندم و جو و مانند اينها و اگر از أرباب است مجموع حاصل از او است و رعيّت اجرت بذرگرى خود را از ارباب مطالبه نمايد اگر او را امر كرده باشد كه در اين زمين رعيتى نمايد و اكثر اينها را علَّامه مرحوم در تذكره و ميرزاى قمى عليه الرحمة در مسائل شتات و مرحوم حاجى سيّد محمّد باقر اعلى الله مقامهم در مسائل شتات خود و غير ايشان در كتب خود فرمودهاند و لكن شريعت چنان از خاطر مردم محو شده
شرح
عامد بگيريم و اين هم درست نيست زيرا كه او از جهة تقصير خود عاصى شده و اين عصيان در مقدّمه است و لكن بعد از آن كه از آنجا درگذشت جاهل در حالت جهل خود غافل است او را تكليف ندارد و اگر او را متفطَّن فرضى كنيم كه در دل دارد كه مىبايست حكم مسأله را مىفهميديم و در اين حالت تردّد باز عبادت را به عمل مىآورد عبادت باطل است ، لكن نه از جهت حرمت در حالت جهل بلكه از جهت حصول تردّد در نيّت عبادت و از اينجا اشكال حاصل مىشود و اطلاق حرمت ماخوذ با معامله فاسده بلى حرمت محقق است نسبت به كسى كه اين حكم را عالم است عالما و عامدا اين تصرف را مىكند زيرا كه مىداند مال غير است و حرام است باز تصرّف مىكند بخلاف اين كه مال او را از راه جهل مال خود بداند و تصرف در آن را حلال بداند . شرح« 1 » خمسه نام مناطق خاصى از استان زنجان است كه شامل ابهر ، خرمدره ، ارمغانخانه ، زرينآباد و حلب . مصحح