ملاك و مصلحت آن را تحصيل مى نمايد . پس اگر انجام فعل ، براى انسان مقدور نباشد بر ابراز شوق از سوى مولا ثمره اى مترتب نيست و لغو مى باشد .
سخن حق در اين باب :
اين سخن وجهى قوى است جز آنكه به تكليف بر امر غير مقدور به نحو مستقل اختصاص دارد و در تكليف به امر جامع ميان امر مقدور و غير مقدور جارى نمى شود . زيرا فرض فايده اى در آن مورد ممكن است و آن فايده اين است كه اگر شخص آن فعل غير مقدور به غير اختيارش صادر شود از انجام فرد مقدور كفايت مىكند و تكليف با انجام آن فعل ساقط مىشود . همچنين اين وجه به قدرت عقلى اختصاص دارد و در موارد عدم قدرت شرعى مانند عدم قدرت بر امر مهم در موارد
تزاحم جارى نمى شود .
صاحب بن عباد « 1 » در اين مقام سخنى دارد كه خوبست بيان شود .
او در فصلى در اين باب مى گويد : چگونه خداوند انسان را به ايمان فرمان مىدهد در حالى كه او را از ايمان بازداشته است و چگونه او را از كفر باز مى دارد در حالى كه او را بر كفر وادار كرده است و چگونه آنان را از ايمان باز مى دارد آنگاه مى گويد : ( تا كجا از حقيقت منحرف شده اند ) و در ميانشان كفر را
هامش
( 1 ) - اين سخن او را علامه حلى در كتاب خود نهج الحق و كشف الصدق ص 107 در رد جبريه نقل كرده است . صاحب بن عباد از علما و فقهاى شيعه و از شعراى مشهور اهل بيت در قرن چهارم هجرى است و در سال 385 در رى وفات يافت . او چند قصيده مشهور در وصف اهل بيت دارد . براى اطلاع از زندگانى او به آنچه علامه امينى از سخنان علماء درباره او در كتاب الغدير ج 4 ص 40 تا 81 جمع كرده است مراجعه نما .