شرح مئة كلمة لأمير المؤمنين ( ع ) ( فارسي ) — صفحة 44

آن برخورد و ادراك مىكند و اين ادراك شنوايى ناميده مىشود . گاهى اتّفاق مىافتد كه اين موج به جسمى سخت مىپيوندد و با شدّت به آن برخورد مىكند و بر مىگردد و به هواى موجود در گوش مىپيوندد و عصب شنوايى از آن متّأثر مىشود و آن را ادراك مىكند اين حالت در گرمابه ها ، كوهها ، خانه هاى گچكارى شده ، روى مىدهد ، و پژواك ناميده مىشود . پنجم حسّ باصره ( بينايى ) : اين حسّ نيرويى است كه در دو عصب ميان تهى كه از مغز مىرويد و به هر يك از دو چشم مىرسد ، نشأت مىگيرد و صورتهايى را كه در رطوبت جليديّه به وسيله جسم لطيف نورانى و منعكس مىشود ، ادراك مىكند . اين عصب از مغز جدا و در آن دو عصب ميان تهى تا چشم جريان دارد و آن جسم ، روح بيننده ناميده مىشود . و آن ابزار و حامل آن نيروست چنان كه به خواست خدا معلوم خواهد شد . اين عقيده كه ديدن به سبب منعكس شدن صورت شيء ديده شده در رطوبت جليديه است نظر ارسطو ( 1 ) مىباشد و دانشمندان بعد از او نيز بر اين اعتقادند . عقيدهء ديگرى نيز در چگونگى ديدن وجود دارد . صاحبان اين اعتقاد مىگويند از چشم نورى به شكل مخروط خارج مىشود كه قاعده اش بر روى شى مورد رؤيت و زاويه يا رأس مخروط متصل به نقطهء ديد مىباشد ، اين اعتقاد فاسد است و دلايل بسيارى بر بطلان آن هست كه در اين جا كافى است بدانى كه اگر ديدن چنين حاصل شود ، در هنگام وزيدن باد و توقّف آن ، ديدن مختلف شود . ديگر آن كه بايد اشياى رنگين را از وراى مانع بهتر از محتواى شيشه هاى صاف ببينم ، چون شعاع نور در آن جا آسانتر نفوذ مىكند ، و چون هر دو