خداوند به وى فرمود :
إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً
او پرسيد :
وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي ؟
و خداوند فرمود :
لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ
« 1 » ؛ يعنى هركس بت و پيكر و تمثال را بپرستد امام نمىشود . « 2 »
* از جابر ، از امام باقر عليه السّلام روايت شده كه فرموده است : خداوند پيش از آنكه ابراهيم عليه السّلام را نبى خويش سازد او را بندهء خود ساخت . پيش از آنكه او را رسول گيرد نبى خود قرار داد .
پيش از آنكه خليل گيرد رسول گردانيد و پيش از آنكه امام سازد خليل قرار داد . پس چون همه چيز را برايش گردآورد - و امام در اين هنگام انگشتان دست خويش را جمع كرد « 3 » - خداوند به او فرمود : اى ابراهيم
إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً .
از همين عظمت امامت در چشم ابراهيم ، وى گفت : پروردگارا ،
وَ مِنْ ذُرِّيَّتِي ؟
خداوند هم او را پاسخ داد :
لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ .
« 4 »
[ حجت خدا ]
* ابان بن تغلب گفته است : امام صادق عليه السّلام فرمود : حجت پيش از خلق و با خلق است . « 5 »
هامش
( 1 ) . بقره / 124 .
( 2 ) . كلينى در كافى ( ج 1 ، ص 175 ) و مجلسى در بحار الانوار ( ج 7 ، ص 231 ) اين حديث را آوردهاند - ح .
( 3 ) . عبارت حديث چنين است : « و قبض يده » . علامه مجلسى در توضيح اين عبارت در بحار الانوار ( ج 7 ، ص 231 ) چنين آورده است : « قبض يده » سخن راوى است و دو ضمير موجود در عبارت - هم ضمير مستتر و هم ضمير بارز - به امام باقر عليه السّلام برمىگردد و مقصود سخن اين است كه امام پس از آنكه فرمود : « چون خداوند همهء اينها را براى ابراهيم گرد آورد » انگشتان دست خود را جمع كرد تا نشانى باشد برگرد هم آمدن پنج چيز براى ابراهيم : عبوديت ، نبوت ، رسالت ، خلّت و امامت . چنين اشارههايى در اينگونه موارد در احاديث رواج دارد .
اين نيز گفتهاند : عبارت بدان معناست كه خداوند دست ابراهيم را گرفت و او را از مرتبه پايين كمالات به فراترين مرتبه كشاند . البته ، اين تفسير منوط به آن است كه ضمير در « يده » به ابراهيم برگردد . اما اگر اين ضمير به خداوند برگردد عبارت « قبض يده » كنايه از كمال آفرينش و اتمام حقيقت در كامل گرداندن ذات و صفات خداوند يا از باب تشبيه معقول به محسوس براى روشنتر ساختن حقيقت خواهد بود ، آنسان كه در ميان ما نيز هرگاه آفرينندهء چيزى كار خود را كامل كند دست از آن بدارد و ديگر بر آن هيچ كارى انجام ندهد .
همچنين گفتهاند : در اين عبارت تقديرى وجود دارد و مقصود آن است كه ابراهيم همهء اين چيزها را به دست گرفت يا همهء آنها را به دست آورد - ح .
( 4 ) . بقره / 124 .
( 5 ) . كلينى اين حديث را در كافى ( ج 1 ، ص 177 ) به صورت مسند از ابان بن تغلب از امام صادق عليه السّلام و البته با افزودهء عبارت « بعد الخلق » پس از عبارت « مع الخلق » نقل كرده است . صدوق نيز در اكمال الدين اين حديث را -