اجتهاد و تقليد
اجتهاد
اجتهاد در لغت عبارت است از « به كار بستن همهء تلاش خود براى به دست آوردن چيزى » ، و در اصطلاح فقها عبارت است از : « شناخت استنباط احكام شرعى از روى ادلهء آن » .
اجتهاد يا مطلق است يا متجزّى
مجتهد مطلق : « كسى است كه استنباط همهء احكام شرعى را از ادلهء آشكار آن مىداند » .
و مجتهد متجزّى : « كسى است كه استنباط برخى از احكام را بدانگونه مىداند » . قيد « جليه ؛ آشكار » را افزوديم تا ادلهء دشوار [ و داراى ابهام و اجمال ] - كه مجتهد را تحت فشار قرار مىدهد و فتوا دادن براساس آن برايش مشكل بوده و در آن تأمل دارد - خارج شود . چرا كه ظاهرا ناتوانى از استنباط كردن حكم از چنين ادلهاى خللى در اجتهاد وى پديد نمىآورد ، زيرا همينكه وى استنباط بيشتر احكام را بداند ، ظاهرا براى صدق « عالم بودن به استنباط احكام » بر او كفايت مىكند ؛ و نيز به دليل آنكه در اينجا قصورى از جانب او نيست ، بلكه اشكال از جانب ادله است كه داراى نوعى پيچيدگى و دشوارى است .