تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ترجمه و شرح نهاية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 199

مساهمون:

ص١٩٩
الأمر الثالث : أنّه لمّا كانت الماهيّات الحقيقيّة التي تترتّب عليها آثارها في الخارج هي التي تحلّ الأذهان بدون ترتّب من آثارها الخارجيّة ، فلو فرض هناك أمر حيثيّة ذاته عين أنّه في الخارج و نفس ترتّب الآثار - كنفس الوجود العينيّ و صفاته القائمة به ، كالقوّة و الفعل و الوحدة و الكثرة و نحوها - كان ممتنع الحصول بنفسه في الذهن ؛ و كذا لو فرض أمر حيثيّة ذاته المفروضة حيثيّة البطلان و فقدان الآثار - كالعدم المطلق و ما يؤول إليه - امتنع حلوله الذهن . فحقيقة الوجود و كلّ ما حيثيّة ذاته حيثيّة الوجود ، و كذا العدم المطلق و كلّ ما حيثيّة ذاته المفروضة حيثيّة العدم ، يمتنع أن تحلّ الذهن حلول الماهيّات الحقيقيّة .
شرح

امر سوم : حقيقت وجود هرگز به ذهن نمىآيد

[ وجود ذهنى اختصاص به ماهيات دارد ، زيرا ماهيت فى حدّ ذاتها نه موجود است و نه معدوم ، نه داراى اثر است و نه فاقد اثر ؛ و لذا هم مىتواند در خارج موجود شود كه در اين صورت آثار خاصى بر آن مترتب مىگردد ، و هم مىتواند به ذهن بيايد كه در اين صورت فاقد آن آثار خواهد بود ، و لذا حضرت علامه مىفرمايند : ] آن‌چه به ذهن مىآيد و در ظرف وجود ذهنى فاقد آثار مىباشد ، همان ماهيات حقيقىاى است كه در ظرف خارج داراى آثار خاص خود مىباشند ؛ و به همين دليل اگر چيزى را در نظر بگيريم كه حيثيت ذاتش عين خارجيت و ترتب آثار است - مانند نفس وجود عينى و صفات قائم به آن ، همچون قوه و فعل ، وحدت و كثرت و امثال آن - محال است كه آن چيز خودش در ذهن حاصل شود . و همچنين اگر چيزى را فرض كنيم كه حيثيت ذاتش [ البته ذاتى كه براى آن فرض مىشود ، زيرا چنين چيزى حقيقتا ذاتى ندارد ] حيثيت بطلان و فقدان اثر است ، مانند عدم مطلق و آن‌چه بدان باز مىگردد ، چنين چيزى نيز محال است كه خودش در ذهن حلول كند . بنابراين ، محال است حقيقت وجود و هرچه حيثيت ذاتش حيثيت وجود است - آن‌گونه كه ماهيات در ذهن حلول مىكنند - در ذهن حلول كند . و همچنين عدم مطلق و هرچه حيثيت ذات فرضىاش حيثيت عدم است ، محال است همچون