چه سكون بيشترى در خلال حركت قرار گرفته باشد ، حركت كندتر و هر چه سكون كمترى در خلال آن واقع شده باشد ، حركت تندتر باشد ، به دليل آنكه حركت در اثر آميخته بودن قوه و فعل در آن ، يك واحد پيوسته را تشكيل مىدهد و از اينرو راهى براى تخلل سكون در آن نيست .
شرح و تفسير
برخى در تبيين تندى و كُندى حركت و بيان تفاوت ميان آن دو گفتهاند : كند شدن يك حركت به خاطر آن است كه سكونهاى بيشترى لابهلاى آن حركت واقع شده است . در نظر ايشان وقتى جسمى از نقطهاى به نقطهء ديگر منتقل مىشود ، اگر چه به نظر مىآيد كه جسم بهطور متصل و پيوسته اين مسافت را طى مىكند و در هيچ نقطهاى از مسافت وقوف و سكون ندارد ، اما در واقع چنين نيست . متحرك در طول اين حركت ، سكون و وقفه نيز دارد ، يعنى مسافتى را طى مىكند و آنگاه قدرى مىايستد و سپس مسافت ديگرى را طى مىكند و دوباره مىايستد . اختلاف ميان حركات در مقدار اين سكونهايى است كه در لابهلاى حركت قرار مىگيرد . هر چه تعداد اين سكونها بيشتر باشد ، حركت كندتر خواهد بود و هرچه تعداد اين سكونها كمتر باشد ، حركت تندتر خواهد بود . بنابراين ، سرعت حركات يكى است ؛ يعنى هنگامى كه اشيا واقعاً در حركتاند ، مسافت را با يك سرعت طى مىكنند ؛ البته تعداد سكونها و به تعبيرى زمانى كه اشيا واقعاً در حركتاند ، مختلف مىباشد .
مثلًا اگر جسمى با سرعت ده كيلومتر در ساعت و جسم ديگرى با سرعت يك كيلومتر در ساعت حركت كند ، تفاوت اين دو حركت به اين است كه حركت دوم مخلوطى از حركت و سكون مىباشد . يعنى سرعت هر دو حركت همان ده كيلومتر در ساعت است ، اما حركت دوم يك دهم از زمان را حركت كرد و نُه دهم آن را ساكن بوده است ، اگرچه اين سكونها ديده نمىشود و چنين به نظر مىرسد كه متحرك در
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى ) — صفحة 210
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٢١٠