جهة ، لأنّه إمّا مقابل أو في حكم المقابل بالضّرورة ، فيكون جسما و هو محال ، و لقوله تعالى :
لَنْ تَرانِي
[ الأعراف / 143 ] و لن النّافية للتّأبيد .
أقول : ذهب الحكماء و المعتزلة إلى استحالة رؤيته بالبصر لتجرّده .
و ذهب المجسّمة و الكرّاميّة إلى جواز رؤيته بالبصر مع المواجهة .
و أمّا الأشاعرة فاعتقدوا تجرّده ، و قالوا بصحّة رؤيته ، و خالفوا جميع العقلاء .
و تحذلق « 1 » بعضهم و قال : ليس مرادنا بالرّؤية الإنطباع ، أو خروج الشّعاع ، بل الحالة التي تحصل من رؤية الشّيء بعد حصول العلم به .
شرح
ديده مىشود جهت دارد ، چون بالضروره ، يا مقابل است [ با كسى كه او را مىبيند ] و يا در حكم مقابل مىباشد ، پس جسم خواهد بود ، و جسم بودن خداوند محال است ، به دليل آيهءلَنْ تَرانِي ؛« هرگز مرا نخواهى ديد » . [ اعراف / 143 ] و « لن » نافيه بيانگر نفى ابدى است .
شرح : حكيمان و معتزله معتقدند : ديدن خداوند با چشم محال است ، چون مجرّد است .
مجسمه و كرّاميه معتقدند : ديدن خداوند با چشم در صورت مواجهه [ با او ] جايز است .
اشاعره خداوند را مجرّد مىدانند و به امكان ديدن او اعتقاد دارند ، و با همهء عقلا مخالفت كردهاند .
برخى از ايشان زيركى نشان داده و گفتهاند : مقصود ما از رؤيت ، انطباع يا خروج شعاع نيست « 2 » ، بلكه حالتى است كه پس از ديدن شىء حاصل مىگردد ، يعنى حصول علم به آن .
هامش
( 1 ) . تحذلق : أظهر أو ادّعى الحذق أي المهارة .
( 2 ) . اشاره است به دو ديدگاه رايج در باب رؤيت با چشم كه گروهى مىگويند : ديدن به آن است كه نور از شىء مرئى به چشم بخورد و موجب انطباع صورت آن در شبكيه گردد ( انطباع ) و برخى ديگر مىگويند به آن است كه پرتوى از نور از چشم خارج و به شىء مرئى بخورد .