[ او ] به عرض شما مىرسانيم و شما دربارهء خرد او از ما مىپرسيد ؟ حضرت فرمود : همانا آدم نابخرد ، با بىخردى خود كارهايى بدتر از زشتكارى فرد نابكار مرتكب مىشود . فرداى قيامت بندگان به اندازهء عقل خود به درجات دست مىيابند و به مقام قرب پروردگارشان مىرسند .
4377 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خير و خوبى ، تماماً ، با خرد به دست مىآيد و كسى كه خرد ندارد دين ندارد .
4378 امام حسن عليه السلام : با خرد است كه هر دو سراى به دست مىآيد و هر كه از خرد محروم باشد از هر دو سراى محروم شود .
4379 امام باقر عليه السلام : چون خداوند عقل را آفريد به او فرمود : رو كن و او رو كرد ؛ سپس فرمود : برگرد و او برگشت . آن گاه فرمود : به عزّت و جلالم سوگند كه من آفريدهاى نيكوتر از تو نيافريدهام . « 1 » تو را فرمان مىدهم و تو را نهى مىكنم ( مخاطب امر و نهى من تو هستى ) ، تو را پاداش مىدهم و تو را به كيفر مىرسانم .
4380 امام باقر عليه السلام : از جمله چيزهايى كه به موسى عليه السلام وحى شد ، اين بود : من بندگان خود را به اندازهء خردى كه به آنها دادهام بازخواست مىكنم .
4381 امام باقر عليه السلام : در كتاب - مقصود كتابى از على عليه السلام است - خواندم كه ارزش هر كس به اندازهء شناخت اوست . همانا خداوند تبارك و تعالى مردم را به اندازهء عقل و فهمى كه در دنيا به آنها داده است حسابرسى مىكند .
4382 امام كاظم عليه السلام : هر كه خواهان توانگرىِ بدون داشتن مال و ثروت و آسودگى دل از حسدورزى و داشتن دين سالم است ، بايد با تضرّع از خداوند عزّوجلّ بخواهد كه خردش را كامل گرداند .
1331 - حجّيت عقل
4383 امام كاظم عليه السلام : خداوند را بر مردمان دو حجت است : حجتى بيرونى و حجتى درونى . حجت بيرونى همان فرستادگان و پيامبران و امامان عليهم السلام هستند و حجت درونى همان خردها .
4384 امام كاظم عليه السلام - در سفارش به هشام بن حكم - فرمود : خداوند پيامبران و رسولان خود را به سوى بندگانش نفرستاد مگر براى اين كه دربارهء خدا انديشه كنند . پس ، هر كس از آنان كه شناختش بهتر باشد ، دعوت را پذيراتر باشد و داناترينشان به كار خدا ، كسى است كه خردش نيكوتر باشد و كسى كه خردش كاملتر باشد ، در دنيا و آخرت بلند پايهتر باشد .
1332 - تفسير خرد
4385 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : همانا خرد ، زانوبندِ نادانى است ، و نفس [ امّاره ] مانند شرورترين جنبدگان است كه اگر پايش بسته نشود ، بيراهه مىرود .
4386 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خرد نورى است كه خداوند براى انسان آفريد و آن را روشنگر دل قرار داد ، تا به وسيلهء آن تفاوت ميان ديدنيها و ناديدنيها را بشناسد .
هامش
( 1 ) . در نقلى آمده است : عزيزتر از تو . در نقلى ديگر آمده است : نزدمن گراميتر از تو . در نقلى ديگر آمده است : هيچ آفريدهاى نيافريدهام كه نزد من محبوبتر از تو باشد . در نقلى ديگر آمده است : هيچ آفريدهاى نيافريدهام كه از تو نيكوتر ، نسبت به من فرمانبردارتر ، از تو بلند پايهتر ، از تو شريفتر و از تو عزيزتر باشد . در نقلى ديگر آمده است : پس ، خداوند جلّ و عزّ فرمود : تو را مخلوقى با عظمت آفريدم و برهمهء آفريدگانم برترى دادمت . و در نقلى هم آمده است : آفريدهاى با عظمتتر و فرمانبردارتر از تو نيافريدهام .