[ ط ] - آزاد بودن - [ بنا ] به قولى - « 1 » و ؛
[ ى ] - بينا بودن نيز - [ بنا ] به قولى - « 2 » و ؛
[ ك ] - كاتب بودن [ بنا به قولى ] « 3 » و ؛
[ ل ] - مأذون بودن در قضاوت از جانب امام ، يا از جانب منصوب از قبل امام ؛ و اگر اهل شهر قاضى معيّن كردند ، ولايتى ندارد .
( مسائل )
[ مسئلهء ] ( اوّل ) : اگر راضى شدند هر دو خصم ، به [ قضاوت ] به يك نفر از رعيت و او حكم كرد [ در ] ميان آنان ، لازم است ؛ و شرط است در او ، آنچه [ كه ] در قاضى منصوب از قبل امام ، شرط است .
[ مسئلهء ] ( دوم ) : در حال غيبت ، نافذ است حكم فقيه امامى جامع الشرايط فتوا .
[ مسئلهء ] ( سوم ) : حكم [ - قضاوت كردن ] ، واجب كفائى است ؛ و از براى قادر بر حكم [ كردن ] ، مستحبّ است در حال عدم وجوب .
[ مسئلهء ] ( چهارم ) : معيّن است در تقليد ، تقليد اعلم ؛ اگر جامع شرايط باشد .
[ مسئلهء ] ( پنجم ) : نافذ نيست حكم كسى كه شهادت او بر محكوم عليه ، قبول نمىشود ؛ مثل ولد ، بر پدر ؛ و بنده ، بر مولا ؛ و دشمن ، بر دشمن .
هامش
( 1 ) . برخى از فقيهان شيعه كه در قاضى ، آزاد بودن را شرط دانستهاند ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در المبسوط ، ج 8 ، ص 101 .
ب : قاضى ابن برّاج در المهذّب ، ج 2 ، ص 598 - 599 .
ج : كيدرى در اصباح الشيعة ، ص 527 .
د : يحيى بن سعيد حلّى در الجامع للشرايع ، ص 522 .
( 2 ) . برخى از أعلامى كه اين قول را پذيرفتهاند - افزون بر چهار فقيه پيشگفته - عبارتند از :
الف : ابن جنيد اسكافى به نقل ابن فهد حلّى در المهذّب البارع ، ج 4 ، ص 457 و المقتصر ، ص 375 .
ب : محقّق حلّى در شرايع الإسلام ، ج 4 ، ص 60 و المختصر النافع ، ص 279 .
( 3 ) . برخى از بزرگانى كه در قاضى ، علم به كتابت را شرط دانستهاند ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در المبسوط ، ج 8 ، ص 119 - 120 .
ب : ابن ادريس حلّى در السرائر ، ج 3 ، ص 166 .
ج : محقّق حلّى در شرايع الإسلام ، ج 4 ، ص 60 و المختصر النافع ، ص 279 .