( دهم ) باطل نمىشود [ روزه ، به ] حقنه كردن به چيز جامد ، بنابر قولى . « 1 »
( يازدهم ) باطل نمىشود [ روزه ] ، به فرو بردن آب دهان « 2 » و بينى ؛ اگر از دهان جدا نشود و همچنين است هر چه از دماغ بيايد .
( دوازدهم ) اگر سهوا مفطرى را به جا آورد ، باطل نمىكند ، بلكه وقتى باطل مىكند كه يا از روى تعمّد يا جهالت به مسئله بوده باشد . و اگر اكراه شد بر افطار ، باطل نمىشود .
( سيزدهم ) اگر كسى فراموش كرد غسل جنابت را در تمام ماه بكند و تمام ماه رمضان را بىغسل ، نماز و روزه به جا آورد ، بايد قضا روزه و نماز را به جا آورد ، بنابر قولى . « 3 »
[ موارد وجوب كفّاره ]
و ( بدان كه ) در چند جا كفّاره لازم مىشود :
( اوّل ) در روزهء ماه رمضان است .
( دوم ) قضاى ماه رمضان است ؛ اگر بعد از زوال ظهر افطار كند .
( سوم ) نذرى است كه روز آن تعيين شده باشد ؛ و در حكم نذر است عهد و قسم .
( چهارم ) اعتكافى است كه واجب شده باشد .
[ كفّارهء ماه مبارك رمضان ]
و امّا كفّارهء ماه مبارك رمضان : مخيّر است مكلّف ميانهء يك بنده آزاد كردن ؛ يا شصت فقير را سير كردن ؛ يا دو ماه پىدرپى روزه گرفتن . و اگر افطار به حرام كرد ، جمع ميان اين سه چيز لازم است ، ( بنابر قولى ) .
هامش
( 1 ) . برخى از فقيهانى كه فتوا به عدم بطلان روزه در اين مسئله دادهاند ، عبارتند از :
الف : شيخ طوسى در المبسوط ، ج 1 ، ص 272 ؛ النهاية ، ص 156 ؛ الاستبصار ، ج 2 ، ص 84 ؛ الجمل و العقود [ الرسائل العشر ] ، ص 214 .
ب : قاضى ابن برّاج در المهذّب ، ج 1 ، ص 193 .
ج : ابن ادريس حلّى در السرائر ، ج 1 ، ص 387 .
( 2 ) . در نسخه « دهن » بدل « دهان » است .
( 3 ) . براى اطلاع از تفصيل اين مسئله ، نك : غاية المراد ، ج 1 ، ص 312 - 316 .