و زمين و اختراع آنها با بزرگى آنها و بسيارى آنها و بسيارى اجزاء آنها قدرت و توانايى بر اعاده و برگردانيدن خلقت بشر دارد ، آن گاه خداوند سبحان از اين استفهام جواب داد بقولش : ( بَلى ) آرى او تواناست بر زنده كردن و بر گردانيدن مردگان . وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ و اوست كه خلق مىكند و ميآفريند خلقى را بعد از خلقى ( العليم ) داناى به تمام آنچه كه خلق كرده و آفريده است ، سپس ياد نمود قدرتش را بر ايجاد و آفريدن موجودات و گفت : إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ جز اين نيست امرش كه هر وقت اراده كرده چيزى را كه بگويد بوده باش پس آن چيز مىباشد و تقدير آن اينست كه اينكه باشد پس مىباشد ، پس تعبير كرد از اين معنى به لفظ ( كن ) زيرا كه آن بليغتر است در آنچه اراده نموده و در اينجا قول و سخنى نيست فقط آن اخبار بحدوث و موجود شدن چيزيست كه اراده كرده . و بعضى گفتهاند : بدرستى كه معناى إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ من اجله كُنْ فَيَكُونُ است پس از اين معنا تعبير ( بكن ) فرمود و گفتهاند : بدرستى كه اين فقط در تحويلات و تبديل شدن چيزى به غير آنست مثل قول او كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ « 1 » باشيد بوزينههاى خوار و پست . كُونُوا حِجارَةً أَوْ حَدِيداً « 2 » و باشيد سنگ يا آهن و آنچه شبيه به اين است و لفظ امر در كلام برده صورت است :
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢٠ — صفحة 444
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٤٤٤
هامش
( 1 ) - سورهء بقره آيهء 65 .
( 2 ) - سورهء اسراء آيهء : 50 .