أَلَّا تَزِرُ وازِرَةٌ
- تقديرش چنين است : لا تزروهم ، و اين جمله در موضع جر است كه بدل باشد از قوله
( بِما فِي صُحُفِ مُوسى )
و ما اسم موصول است .
شأن نزول آيات :
هفت آيه كه از (
أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى
) شروع مىشود بنقل از ابن عباس و سدى و كلبى و جمعى از مفسرين اين آيه در بارهء عثمان بن عفان نازل شده است كه اموال خود را صدقه ميداد ، برادر شيريش عبد اللَّه بن سعد بن ابى سرح به او گفت :
اين چه كارى است كه تو انجام ميدهى ، با اين عمل بيم آن ميرود كه چيزى براى تو باقى نماند ؟
عثمان در پاسخ برادرش به او ميگويد : من گناهانى دارم و با اين عمل مى خواهم رضايت الهى را جلب كنم و به عفو و بخشش او اميدوار هستم ، عبد اللَّه به او گفت :
اين شتر سواريت را با جهاز به من بده تا من تمامى گناهان تو را به گردن بگيرم ، عثمان شتر سوارى خود را به برادرش داد و كسانى را بر معاملهء خود شاهد گرفت ، و ديگر صدقه را قطع كرد ، كه بدنبال آن اين آيات نازل شد : (
أَ فَرَأَيْتَ الَّذِي تَوَلَّى
) يعنى : در روز احد « 1 » هنگامى كه آن تنگه را رها كرد و بخاطر اين گناهش مقدارى اندك صدقه داد و سپس صدقه را قطع كرد .
تا آنجا كه ميفرمايد : (
وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى
) آن گاه با نازل شدن اين آيه عثمان دوباره صدقه دادن را از سر گرفت .
هامش
( 1 ) - فخر رازى در تفسير كبير خود ذيل آيه 155 از سورهء آل عمران (إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ) گفته است : ( يك نفر از كسانى كه در جنگ احد از تنگه فرار كرد عمر بود ، ولى او از بقيه فراريان جلو نبود ، و زياد از معركه دور نشد ، بلكه روى كوه ماند تا اينكه پيامبر ( ص ) هم روى كوه آمد ، و باز ميگويد : يك نفر ديگر از فراريان عثمان بود كه همراه دو نفر ديگر از انصار گريخت كه به آنان سعد و عقبه مى گفتند كه فرار كردند و بنقطهء دوردستى رسيدند و پس از سه روز بازگشتند )