اللات - از ابن عباس و مجاهد ( لاتّ ) با تشديد تاء نقل شده است .
دليل قرائت آيات :
كذب - هر كس كذب را با تشديد ذال خوانده است يعنى : آنچه را كه محمد ( ص ) با چشم ديده بود قلبش آن را تكذيب نكرد ، بلكه آن را تصديق نمود و حقيقت دانست ، و هر كس آن را با تخفيف خوانده است يعنى : قلب محمد ( ص ) آنچه را ديده بود دروغ نبود .
ابو على گويد : كذب فعلى است كه متعدى بمفعول مىشود به دلالت قول شاعر :
( كذبتك عينك ام رأيت بواسط * غلس الظلام من الرباب خيالا ) « 1 » .
كذبتك عينك يعنى : چشمت چيزى را به تو نشان داد كه حقيقت ندارد ، بنا بر اين معنى آيه چنين خواهد بود : قلبش آنچه را كه چشمش ديده است - تكذيب ننموده است ، يعنى : آنچه با چشم ديده بود درست بود و دروغ نبود و نوعى ادراك حقيقى بود ، و ممكن است منظور كسى كه ( كذب ) را با تشديد خوانده است نيز همين باشد ، و اين معنى را تاكيد كرده ميفرمايد : (
أَ فَتُمارُونَهُ عَلى ما يَرى
) يعنى : آيا با مجادلهها و ستيزهاى خود ميخواهيد او را نسبت به حقيقتى كه درك نموده و به آن علم پيدا كرده است مردد نمائيد ، يا اينكه منكر چيزى ميشويد كه نسبت به آن يقين دارد و در آن شك و ترديدى نميكند ، زيرا معناى ( أ فتمارونه ) اينست كه آيا با او طورى ستيزه ميكنيد كه ميخواهيد او را نسبت به آنچه علم دارد و با ديدن آيات بزرگ الهى مشاهده نموده است مردد سازيد ، و هر كس ( أ فتمارونه ) خوانده است به اين معنى است كه آيا او را انكار ميكنيد ؟
مناة - بتى است سنگى ، و لات و عزّى نيز بتهايى از سنگ بودهاند ، و شايد ( مناءة ) با مد نعتى باشد .
هامش
( 1 ) - شاهد بر سر ( كذبتك ) است كه در اين شعر كذبتك ( ك ) را مفعول خود گرفته است .