اندازهاى بود كه شما آن را به قدر دو قوس يا كمتر ميدانيد ، و اين مورد درست مانند قوله تعالى است كه ميفرمايد : (
أَوْ يَزِيدُونَ
) كه سخن در بارهء آن گذشت « 1 » .
عبد اللَّه بن مسعود گويد : رسول خدا ( ص ) جبرئيل را ديد در حالتى كه داراى ششصد بال بود ، و اين حديث را بخارى و مسلم در صحيح نقل كردهاند .
« فَأَوْحى إِلى عَبْدِهِ ما أَوْحى »
يعنى : خداوند بر زبان جبرئيل به سوى محمد ( ص ) آنچه را كه ميخواست وحى كند وحى فرمود ، ما در آيه احتمال هست كه مصدريه باشد ، و نيز ممكن است موصوله باشد بمعنى الذى .
از حسن و ربيع و ابن زيد روايت شده است كه معنى آنست كه جبرئيل آنچه را كه خداوند به او وحى كرده بود بر محمد ( ص ) وحى نمود ، و اين روايت از عطا و ابن عباس رسيده است .
سعيد بن جبير گويد : خداوند بر پيامبر وحى فرمود : (
أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآوى
) تا (
وَ رَفَعْنا لَكَ ذِكْرَكَ
) .
بعضى گفتهاند خداوند بر پيامبر وحى فرموده است : ( بهشت بر پيامبران حرام است تا آنكه اول تو وارد آن شوى ، و نيز بر امتها حرام است تا امت تو وارد آن شوند .
بعضى هم گفتهاند : يعنى : خداوند بر پيامبر سرى از اسراء را نازل فرمود ، و در اين باره شاعر گفته است :
( بين المحبين سر ليس يفشيه * قول و لا قلم للخلق يحكمه
سر يمازجه انس يقابله * نور تحيّرنى بحر من التيه )
هامش
( 1 ) - در تفسير سورهء صافات آيهء 147 .