(
وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ - قَلْبِي
) با اينكه قبلا به حشر و نشر علم داشته است .
و از ابن مسعود و عايشه و قتاده نقل شده است كه : آنچه را پيامبر خدا ( ص ) ديده است جبرئيل بوده است او را به صورتى كه آفريده شده ديده است .
از حسن نقل شده است آنچه را كه پيامبر خدا ( ص ) ديده است ملكوت الهى و انواع مختلف قدرتهاى او بوده است ، و نيز گفته است كه روح پيامبر از زمين به آسمان برده شده است و جسد آن حضرت در زمين مانده است .
اما اكثر مفسرين و ظاهر مذهب علماى شيعه و مشهور در اخبارى كه نقل مىكنند اينست كه خداوند پيامبر اسلام ( ص ) را با جسمش سالم و زنده بمعراج برده است و با چشم سر در حالت بيدارى آنچه را كه از ملكوت گفته شده است مشاهده نموده ، و ما اين مطلب را در سورهء بنى اسرائيل آوردهايم .
و فرق است بين ديدن در بيدارى و ديدن در خواب ، ديدن چيزى در بيدارى عبارت است از درك آن چيز با چشم سر ، اما ديدن در خواب عبارتست از تصور چيزى در قلب بنا بر خيال ديدن آن با حس بصر ، بدون آنكه واقعا با حس بصر ديده شده باشد .
از ابى العاليه روايت شده از رسول خدا ( ص ) پرسيدند : آيا در شب معراج پروردگارت را ديدى ؟ حضرت فرمودند : شب معراج نهر آبى را ديدم كه پشت آن پرده نورى را ميديدم و به جز اين چيز ديگرى را نديدم .
از ابى ذر و ابى سعيد خدرى روايت شده كه از پيامبر خدا ( ص ) پرسيده شد در بارهء (
ما كَذَبَ الْفُؤادُ ما رَأى
) ؟ فرمودند : من نورى را ديدم ، و همين معنى از مجاهد و عكرمه نيز روايت شده است .
شعبى از عبد اللَّه بن الحارث از ابن عباس نقل كرده است كه : حضرت محمد « ص » خداى خود را ديده است ، و نيز شعبى گويد : مسروق به من خبر داده گفت :
از عايشه در باره ديد خداوند پرسيدم ، عايشه گفت : تو چيزى را مىگويى كه از