( وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ )
يعنى : سوگند بقرآنى كه حلال و حرام را بيان مىكند و قوانين اسلام را كه مردم بدان نيازمند هستند تشريح مىنمايد .
( إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا )
سدى گفته است جعلناه يعنى : انزلناه ، ولى مجاهد گفته : يعنى قلناه ، و نظير آن « و يجعلون للَّه البنات » است كه يعنى :
ميگويند خدا دختران دارد ، عربيا يعنى : قرآن را به زبان عرب نازل كرديم و بطريقه عرب در الفاظ و مفاهيم آن را قرار داديم ، ولى با اين وصف هيچكدام از اعراب نميتوانند مانند آن بياورند ، و چيزى نزديك به آن بسازند ، زيرا در فصاحت و بلاغت در سطحى است عالى ، يا به اين علّت كه دانش آنان به اين پايه نمىرسد ، يا آنكه خداوند آنان را از آوردن نظير قرآن باز داشته است ، بنا بر اختلافى كه در اين مورد ميان علماء ما وجود دارد .
( لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ )
يعنى : تعقّل كنيد و درباره قرآن فكر كنيد تا بدانيد كسى كه قرآن به دستش ظاهر شده است درست ميگويد .
و اين آيه دلالت دارد بر حدوث قرآن زيرا كلمه جعل آورده شده و مجعول عينا همان معناى محدث را دارد .
( وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ )
يعنى : قرآن در لوح محفوظ است ، بعضى گفتهاند اينكه لوح محفوظ « امّ الكتاب » ناميده ، براى آنكه كتابهاى ديگر از روى آن گرفته مىشود .
و از زجاج نقل شده است كه بدان جهت لوح محفوظ را ام الكتاب گفتهاند كه اصل هر چيزى مادر آن است ، و قرآن از نظر خدا در لوح محفوظ ثابت است ، همانگونه كه فرموده است :
« بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ »
« 1 » .
هامش
( 1 ) سورهء بروج : 85 آيهء 22 .