و يبتغي الزّيادة فيما بقي يرشد غيره و يغوي نفسه ، و ينهى النّاس بما لا ينتهي ، و يأمرهم بما لا يأتي يتكلّف من النّاس ما لم يؤمر و يضيّع من نفسه ما هو أكثر يأمر النّاس و لا يأتمر ، و يحذّرهم و لا يحذر ، يرجو ثواب ما لم يعمل و يأمن عقاب جرم متيقّن ، يستميل وجوه النّاس بتدينّه و يبطن ضدّ ما يعلن يعرف لنفسه على غيره ، و لا يعرف عليها لغيره ، يخاف على غيره بأكثر من ذنبه ، و يرجو لنفسه أكثر من عمله ، يرجوا اللّه في الكبير ، و يرجو العباد في الصّغير ، فيعطي العبد ما لا يعطي الربّ ، يخاف العبيد في الرّبّ ، و لا يخاف في العبيد برم بلكه مى نشينم و آرزو مى كنم ، به آنچه فانى مىشود ، با تعب پيشى گرفته ، و آنچه را كه باقى مى ماند پيوسته وا مى گذارد ، از شكر آنچه داده شده عاجز گشته ، و در آنچه باقى است طلب زيادتى مى نمايد . غير خود را به راه درست ارشاد نموده ، و نفسش را اغواء مى نمايد ، و مردم را به آنچه خود از آن باز نمى ايستد نهى كرده ، و آنان را به آنچه خود انجام نمى دهد فرمان مىدهد ، مردم را به آنچه امر نشده به زحمت انداخته ، و از نفس خود آنچه را كه ( انجام آن واجب و ) بيشتر است ضايع مى سازد ، به مردم امر نموده ، و خود امر پذير نبوده ، و امر به اجتناب مىكند ، و خود دورى نمى كند ، ثواب آنچه را كه عمل نكرده اميدوار بوده ، و از عقاب گناه يقينى ايمن است ، به ديندارى ( ظاهرى ) خودروهاى مردم را بسوى خود ميل داده ، و در نهان ضدّ آنچه را كه در ظاهر مىكند انجام خواهد داد . ( اين فرازها در خطبه 159 و در حكمت 142 نهج البلاغه با مختصر تفاوتى ذكر شده است ) براى نفس خود ( حقوقى كه بر ديگران دارد ) مى شناسد و ( حقوقى كه ) بر نفس خود بر غير خود دارد نمى شناسد ، بر غير خود به بيشتر از گناه خود ترسيده ( گناه او را عظيم مى شمارد ) و براى نفس خود بيشتر از عمل او اميدوار است ، در بزرگ ( نعمتهاى بهشتى ) خدا را اميدوار بوده ، و در كوچك ( نعمتهاى دنيوى ) بندگان را اميدوار است ، پس بنده را عطا كرده آنچه را كه پروردگارش را عطا نمى كند ( يعنى او را جهت نفع
هداية العلم وغرر الحكم ( گفتار امير المؤمنين على ( ع ) ) ( همراه با ترجمه فارسى هداية العلم و غرر الحكم ) ( فارسى ) — صفحة 1536
مساهمون: عبد الواحد الآمدى التميمي
ص١٥٣٦