و نيز نگاه كنيد به خطبهء نخست ، آفرينش انسان .
[ 3 ] كم خرد .
خطبهء 236
[ 1 ] چنان كه مىدانيم آن شب كه مشركان مكَّه قصد در آمدن در خانهء پيامبر ( ص ) و كشتن او را كردند ، وى به فرمان خدا روانهء مدينه شد و على ( ع ) در جاى او خوابيد . پس از چند روز امانتهاى مردم را كه نزد پيامبر ( ص ) بود به صاحبانش داد ، و خود با حرم رسول ( ص ) و نيز صديقهء فاطمه ( ع ) رو به مدينه نهاد .
[ 2 ] عرج : چند جاى بدين نام ناميدهاند و اين جا مقصود موضعى است ميان مكَّه و مدينه .
خطبهء 237
[ 1 ] به ساز : ساخته ، مجهز ، آماده .
[ 2 ] در زندگى براى مرگ كار كنيد .
[ 3 ] دنيا .
[ 4 ] نعمت اين جهان .
[ 5 ] سراى جاودان .
خطبهء 238
[ 1 ] مأخوذ است از آيه نهم سورهء حشر : * ( « وَالَّذِينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ وَالإِيمانَ ) * . الآية » در وصف انصار كه مسلمان شدند و نيز خانههاى خود را در اختيار مهاجران نهادند .
[ 2 ] شاميان .
[ 3 ] عمرو بن عاص .
[ 4 ] ترك پيكار با عراقيان .
[ 5 ] تسليم شاميان شدن .
[ 6 ] عبارت چاپ عبده كه مأخذ ترجمهء ماست ، اندكى افتاده دارد كه از « شرح ابن ابى الحديد » و نسخههاى ديگر بدان افزوده شد .
[ 7 ] ابو موسى اشعرى كه هنگام آمدن امام به عراق ، والى كوفه بود و مردم شهر را از پيوستن به سپاه امام باز مىداشت .
[ 8 ] تعبير كنايى است : صفاة ، سنگى است كه ديگ را بر آن مىنهند و اگر آن سنگ را از جاى بردارند ، ديگ واژگون مىشود .
نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 511
مساهمون: خطب الإمام علي ( ع )
ص٥١١